Iliadyň ýeňiji Mehmetiň kitaphanasyndaky göçürmesi

Stambul uniwersitetinde geçirilen giňişleýin ylmy gözlegde, Topkapy köşgündäki queňiji Mehmetiň kitaphanasynda saklanýan Gomeriň Iliadynyň 260 sahypalyk golýazma nusgasy jikme-jik gözden geçirildi. Gözlegleriň netijesinde 12-13. XI asyra degişli eseriň ozal näbelli aýratynlyklary tapyldy we eseriň "Stambulda ýerleşýän ýazuw ussahanasynda göçürilen bolmagy ähtimal" möhüm netijeler tapyldy.

Golýazmanyň fiziki we paleografiki aýratynlyklary näme?

Prof. Doktor Hamdi Şahin tarapyndan geçirilen synaglaryň dowamynda 26,2 x 19,8 santimetr agaç örtük we deri daňylan işiň örän yzygiderli önümçilik prosesinden geçendigi anyklandy. Esasy tekstiň baş we baş harplar bilen ýazylandygy we gyralarynda kiçi harplarda giňişleýin düşündirişleriň bardygy göründi. Gyzyl syýa bilen ýazylan atlar, düwün çyzgylary we geometrik diagrammalar eseriň ikisiniň hem görüş iýerarhiýasynyň bardygyny we ösen ýazuw ussatlygy bilen taýýarlanandygyny subut etdi.

Eseriň taryhy ähmiýeti we beýleki nusgalar bilen baglanyşygy näme?

Ylmy topar Stambulyň nusgasynda 10-njy we 11-nji asyrda Wenesiýa A we Townleyanus golýazmalarynyň, XIV-XV asyrlaryň golýazmalarynyň bardygyny anyklady. XIX asyryň nusgalarynyň arasynda köpri bolup hyzmat edýändigini baha berýär. Patriarh Gennadios II ýygyndysyna degişlidigi we 7-nji ýaprakdan başlap tutuş eposy öz içine alýan bu eserde Gomeriň durmuşy barada terjimehal maglumatlary we maşgala agajy ýaly jikme-jiklikler hem bar. Eser ondan soň gelen köp golýazmalar üçin görelde bolup durýar öýdülýär.

Stambul uniwersitetiniň Hatlar fakultetiniň gadymy taryh bölüminiň müdiri, prof. Dr. Dr. Hamdi Şahiniň ýolbaşçylygynda 2026-njy ýylyň fewral aýynda başlanan gözlegler eseriň paleografiki we kodikologiki gurluşyny ýüze çykardy. 260 ýaprakdan ybarat we şu güne çenli saklanyp galan bu seýrek nusga Stambuldaky kitaphananyň sanawynda hasaba alyndy.

Taryhy golýazmalar boýunça ylmy gözlegler Topkapy köşk muzeýi we uniwersitetleri bilen bilelikde alnyp barylýar. Eserleri gorap saklamak, inwentar ýazgylaryny täzelemek we ýitirilen bölümleri dünýäniň beýleki nusgalary bilen deňeşdirip doldurmak, medeni mirasy geljek nesillere geçirmek maksady bilen akademiki ülňüleriň çäginde dowam edýär.

Netije

Bu gözleg, Mehmet queňijiniň kitaphanasynyň diňe bir ýygyndy bolman, eýsem şol döwrüň intellektual önümçilik we göçüriş işleriniň merkezi bolandygyny görkezýär. Stambulyň göçürmesiniň gadymy tekstleriň ýaýramagynda dil üýtgemelerini we düşündiriş medeniýetini görkezýändigi eseri dünýä edebiýatynda özboluşly orny eýeleýär.

Mümkin täsirler

Tapyndylar, Gomeri öwrenýän halkara filologiki toparlarda täze çekişmä başlar diýlip garaşylýar. Mundan başga-da, bu göçürmäni Europeanewropanyň beýleki kitaphanalaryndaky eserler bilen deňeşdirmek Wizantiýa we Osman döwründe gadymy tekstleriň ýaýramagy barada täze akademiki neşirlere ýol açyp biler.