Fatih Sultan Mehmet'in kütüphanesindeki İlyada nüshası

İstanbul Üniversitesinde yürütülen kapsamlı bilimsel çalışmada, Topkapı Sarayı'ndaki Fatih Sultan Mehmet'in kütüphanesinde muhafaza edilen Homeros'un İlyada Destanı'na ait 260 yapraklık el yazması nüshası detaylıca incelendi. Araştırma sonucunda, 12-13. yüzyıla tarihlenen eserin daha önce bilinmeyen özellikleri gün yüzüne çıkarıldı ve eserin "İstanbul merkezli bir yazım atölyesinde kopyalanmış olabileceği" yönünde önemli bulgular elde edildi.

El yazmasının fiziksel ve paleografik özellikleri nelerdir?

Prof. Dr. Hamdi Şahin tarafından yürütülen incelemelerde, 26,2 x 19,8 santimetre boyutlarındaki ahşap kapaklı ve deri ciltli eserin oldukça sistemli bir üretim sürecinden geçtiği belirlendi. Ana metnin büyük ve okunaklı harflerle yazıldığı, kenar boşluklarında ise daha küçük karakterlerle kapsamlı şerhlerin yer aldığı görüldü. Kırmızı mürekkeple atılan başlıklar, düğüm motifleri ve geometrik diyagramlar, eserin hem görsel bir hiyerarşiye sahip olduğunu hem de ileri düzeyde bir yazı becerisiyle hazırlandığını kanıtladı.

Eserin tarihsel önemi ve diğer nüshalarla bağı nedir?

Bilim ekibi, İstanbul nüshasının 10. ve 11. yüzyıla ait Venetus A ve Townleyanus yazmaları ile 14-15. yüzyıl kopyaları arasında bir köprü görevi gördüğünü değerlendiriyor. Patrik 2. Gennadios'un koleksiyonuna ait olduğu anlaşılan ve 7'nci yapraktan itibaren destanın tamamını içeren bu eser, Homeros'un hayatına dair biyografik bilgiler ve soy ağacı gibi detayları da barındırıyor. Eserin, kendisinden sonra gelen birçok yazma nüshası için örnek teşkil ettiği düşünülüyor.

İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Eskiçağ Tarihi Ana Bilim Dalı Başkanı Prof. Dr. Hamdi Şahin'in öncülüğünde 2026 yılının Şubat ayında başlayan çalışmalar, eserin paleografik ve kodikolojik yapısını ortaya koydu. 260 yapraktan oluşan ve günümüze tam olarak ulaşan bu nadir nüsha, İstanbul'daki kütüphane envanterinde kayıtlı bulunuyor.

Tarihi el yazmaları üzerindeki bilimsel incelemeler, Topkapı Sarayı Müzesi ve üniversitelerin iş birliğiyle yürütülmektedir. Eserlerin korunması, envanter kayıtlarının güncellenmesi ve eksik bölümlerin dünya genelindeki diğer nüshalarla karşılaştırılarak tamamlanması süreci, kültürel mirasın gelecek nesillere aktarılması adına akademik standartlar çerçevesinde devam etmektedir.

Çıkarılacak sonuç

Bu çalışma, Fatih Sultan Mehmet'in kütüphanesinin yalnızca bir koleksiyon değil, aynı zamanda dönemin entelektüel üretim ve kopyalama faaliyetlerinin merkezi olduğunu göstermektedir. İstanbul nüshasının, antik metinlerin aktarımı sürecindeki dilsel değişimleri ve şerh kültürünü yansıtması, eseri dünya literatüründe eşsiz bir konuma yerleştirmektedir.

Muhtemel etkiler

Elde edilen bulguların, Homeros üzerine çalışan uluslararası filoloji çevrelerinde yeni bir tartışma başlatması beklenebilir. Ayrıca, bu nüshanın diğer Avrupa kütüphanelerindeki eserlerle karşılaştırılması, antik metinlerin Bizans ve Osmanlı dönemindeki dolaşımına dair yeni akademik yayınların önünü açabilir.