JPMorgan-dan tankydy Türkiye hasabaty: Dollar, inflýasiýa we iň pes aýlyk çaklamalary üýtgedi

ABŞ-da ýerleşýän maýa goýum banky JPMorgan türk ykdysadyýetiniň orta möhletli geljegini açyp görkezýän giňişleýin makroykdysady hasabat çap etdi. Ösüp barýan bazarlar ykdysatçysy Fatih Akçelik tarapyndan ýazylan we "2026-njy ýylyň ikinji ýarymynda Türkiýeniň makroykdysady dünýägaraýşy: Arkaýyn boluň we dowam ediň" atly hasabatda Türkiýanyň ösüşi, inflýasiýa, göterim, walýuta hümmeti we 2026-njy we 2027-nji ýyllardaky hasap defisit çaklamalary täzelendi. Derňewde Günbatar Aziýadaky sebit konfliktleriniň energiýa bahalary sebäpli Türkiýäniň ykdysady deňagramlylygyny kynlaşdyrýandygy we iň uly töwekgelçilikleriň ýylyň ikinji ýarymynda galan bolmagynyň mümkindigi bellenildi.

JPMorgan-yň 2026 we 2027-nji ýyllar üçin makroykdysady wersiýalary

Hasabatda sebitdäki dartgynlygyň energiýa çykdajylaryny ýokarlandyrýandygy we inflýasiýa we gündelik hasap balansyna basyş edýändigi, ýokary göterim gurşawynyň bolsa maliýe şertlerini berkitmek arkaly ykdysady işjeňligi haýalladýandygy aýdylýar. Fuelangyç ykjam ulgamynyň, elektrik we tebigy gaz subsidiýalarynyň öý hojalygyna energiýa zarbasynyň görkezilmegini çäklendirýändigi, ýöne döwlet býudjetine ýüküň artýandygy nygtaldy. Bu ösüşlere laýyklykda JPMorgan 2026-njy ýylda ykdysady ösüş çaklamasyny 4,4 göterime çenli 3 göterime çenli azaltdy. Bank 2026-njy ýyl üçin sarp edijileriň inflýasiýa garaşmasyny 24 göterimden 29 göterime, TMB-nyň syýasaty çaklamasyny 30 göterimden 35 göterime çenli ýokarlandyrdy. Mundan başga-da, býudjet defisitiniň milli girdeji gatnaşygyna garaşmagy 3,5 göterimden 4 göterime çenli täzeden seredildi we häzirki girdeji defisitiniň milli girdeji gatnaşygyndaky defisit 1,8 göterimden 2,8 göterime çenli täzeden seredildi.

Energiýa bahalarynyň üýtgemeginiň Türk ykdysadyýetine täsiri

ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky wagtlaýyn atyşygyň 2026-njy ýylyň ikinji ýarymynda inflýasiýa we gündelik hasap defisitine garşy geosyýasy töwekgelçilikleri ýeňilleşdirendigi mälim edildi. Brent nebitiniň bahasy geljekki bazaryň garaşyşlaryna laýyk gelse, energiýa bilen baglanyşykly goşmaça töwekgelçilikleriň çäkli bolup biljekdigi çaklanyldy. JPMorgan-yň hasaplamalaryna görä, Brent nebitiniň barrel bahasynyň her 10 dollar ýokarlanmagy Türkiýedäki inflýasiýany 1,2 bal, häzirki hasap defisitini takmynan 6 milliard dollar ýokarlandyrýar. Ikinji ýarymda nebitiň ortaça bahasy 72 dollar, ýyllyk ortaça walýuta sebedi 51,4 bolsa, ýylyň ahyrynda inflýasiýa 29 göterim, häzirki hasap defisitiniň 48 milliard dollar boljakdygy hasaplanýar. Alternatiw ssenariýalarda; Nebitiň bahasy 60 dollara düşse we walýuta sebedi 49-da galsa, inflýasiýa 26 göterime çenli peselip biler we nebitiň bahasy 85 dollara, walýuta sebedi 54-e çenli ýokarlansa, inflýasiýanyň 32,3 göterime ýetip biljekdigi mälim edildi. Häzirki hasap defisit tarapynda, nebitiň bahasy 60 dollar we hakyky bahasy 2,5 göterim bolsa, defisitiň 40,8 milliard dollara çenli azaljakdygy we nebitiň bahasy 85 dollar bolsa we hakyky bahasy 7,5 göterim bolsa, häzirki hasap defisitiniň 60,3 milliard dollara ýetip biljekdigi çaklanyldy.

Ykdysady işjeňligiň haýallamagy we inflýasiýanyň esasy dinamikasy

Öňdebaryjy görkezijileriň 2026-njy ýylyň ikinji çärýeginde türk ykdysadyýetiniň ösüşiniň güýjüni ýitirendigini görkezýändigi mälim edildi. Möwsümleýin düzülen maglumatlara görä, ikinji çärýekde awtoulag satuwy öňki çärýek bilen deňeşdirilende 3,8 göterim azaldy, import awtoulag söwdasynyň azalmagy bolsa 6,4 göterime ýetdi. Salgytlary we hususy pensiýa ulgamy (BES) töleglerini hasaba almazdan hakyky kredit kartoçkalarynyň çykdajylarynyň şol döwürde çärýekde 1,6 göterim azalandygy habar berildi. JPMorgan ösüşiň bu haýallamagynyň dezinflýasiýa prosesini goldajakdygyny, ýöne inflýasiýa meselesini özbaşdak çözmek üçin ýeterlik däldigini aýtdy. Bankyň täsir derňewine görä, walýuta hümmetiniň 10 göterim ýokarlanmagy inflýasiýany 3,5 bal, iň pes aýlyk hakynyň 10 göterim ýokarlanmagy we nebitiň 10 dollar ýokarlanmagy 1,2 bal ýokarlanýar. Ykdysadyýetdäki önümçilik boşlugynyň 1 bal üýtgemeginiň inflýasiýa täsiri bary-ýogy 0,5 bal. Inflýasiýanyň esasy tendensiýasynyň 30 göterimde pugtalanandygyny mälim eden bank, göterim mukdaryny azaltmagyň ortaça bolmalydygyny aýtdy we 2027-nji ýylyň ahyryna çenli inflýasiýa çaklamasyny 25 göterim, syýasata garaşýan mukdaryny 30 göterim diýip yglan etdi.

Dollar / TL çaklamalary, Türk Lirasyna baha bermek we möhüm seneler

Hasabatda türk lirasynyň hakyky walýuta hümmetiniň görkezijilerine görä arzan walýuta däldigi we içerki önüm öndürijileriň bahalaryna esaslanýan hakyky walýuta hümmetiniň soňky 10 ýyllyk ortaça 11 göterim ýokarydygy aýdylýar. JPMorgan dollar / TL alyş-çalyş hümmetiniň 2025-nji ýylyň ahyryna çenli 43, 2026-njy ýylyň ahyryna çenli 51,4 we 2027-nji ýylyň ahyryna çenli 61,7-e ýetjekdigini çaklady. Nearakyn çaklamalarda 2026-njy ýylyň sentýabr aýynda dollar / TL 2026-njy ýylyň sentýabr aýynda 51.4, 2027-nji ýylyň mart aýynda 53.70 we 2027-nji ýylyň iýun aýynda 56.11 girdeji gazandy. gelejek şertnamalarynda gysga pozisiýa. Şeýle hem hasabatda dezinflýasiýanyň hemişelik bolmagy üçin berk pul we salgyt syýasatlarynyň dowam etmelidigi, ýöne saýlaw senenamasy sebäpli bu kyn bolup biljekdigi aýdylýar. Öňümizdäki döwürde, F-35 maksatnamasyna goşmaça, KAAN hereketlendirijileri, CAATSA sanksiýalary we parahatçylyk prosesi kanuny kadalary, Fiçiň 17-nji iýuldaky kararlary, CBRT-iň 23-nji iýul we 24-nji iýulda Mudiniň kararlary we 2026-njy ýylyň dekabrynda iň pes aýlyk hakynyň ýokarlanmagy (açlyk derejesinden 35 göterim ýokary bolmagyna garaşylýar)