Mekdep ýaşyndaky çagalar üçin ösüş we iýmitleniş gollanmasy: Hünärmenleriň möhüm duýduryşlary

Täze okuw döwrüniň başlamagy bilen, mekdep ýaşyndaky çagalaryň beden taýdan ösmegi we iýmitlenmegi maşgalalar üçin iň möhüm gün tertibidir. Ankara Bilkent şäher hassahanasynyň çaga endokrinologiýa klinikasynyň başlygy Prof. Fatih Gürbüz we Çaga saglygy we keseller boýunça hünärmen Dos. Doktor Metin ğğit maşgalalara çagalaryň sagdyn ösmegine gözegçilik etmek we deňagramly iýmitleniş endikleri gazanmak barada maşgalalara möhüm duýduryş berdi.

ualyllyk ösüş depgini çagalarda iň möhüm ösüş görkezijisidir

Prof. okuw döwrüniň çagalaryň beden taýdan ösmeginiň iň duýgur tapgyrlaryndan biridigini mälim etdi. Doktor Fatih Gürbüz ösüşiň derrew ölçegler bilen däl-de, wagtyň geçmegi bilen proses derňewi bilen gözegçilik edilmelidigini aýtdy. Bir beýiklik ýa-da agram ölçemegiň ýalňyş bolup biljekdigini mälim eden Gürbüz, sagdyn baha bermek üçin ösüşiň gidişine gözegçilik etmegiň zerurdygyny aýtdy.

ýetginjek ýaşyna ýetmedik mekdep okuwçylarynyň ýyllyk ösüş depgininiň möhüm maglumatlary berýändigini belläp, Gürbüz: "Kämillik ýaşyna ýetmedik mekdep ýaşyndaky çaga ýylda azyndan 5-6 santimetr ösmeli. Ene-atalar üçin çagalarynyň beýikligini we agramynyň ösüşini azyndan her 3-6 aýda yzarlamagy we ösüş depginini hasaplamagy möhümdir" -diýdi.

Gürbüz maşgalalaryň öýde görüp biljek ösüşini haýallatmagyň käbir amaly alamatlaryny sanap geçdi: Çaganyň uzak wagtlap şol bir eşik geýip bilmek ukyby, aýakgabynyň ululygy üýtgemez, özi bilen kiçi doganynyň arasyndaky beýiklik tapawudy ýa-da synpdaşlary bilen deňeşdirilende boýy gysga bolup başlaýar.

Prof, enäniň we kakanyň gysga boýunyň çaganyň ösüş gijikmegini kadalaşdyrmak üçin sebäp bolup bilmejekdigini belleýär. Doktor Gürbüz duýduryş berdi: "Diňe ene-atanyň gysga bolmagy çaganyň hökman gysga boljakdygyny aňlatmaýar. Ösüş tizligi kadaly bolsa, problema bolmaz, ýöne ösüşde biraz arakesme bar bolsa, ony" genetiki "diýip hasaplamaly däl."

Ösüşiň yza galmagy we çözgütleri esasynda saglyk problemalary

Prof. çagalarda görülýän ösüşiň yza galmagynyň aňyrsynda köp dürli faktorlaryň bolup biljekdigini mälim etdi. Doktor Fatih Gürbüz iň köp ýaýran sebäbiň iýmitlenmezlikdigini aýtdy. Gürbüz, ýeterlik belok, witaminler we minerallar alyp bilmeýän çagalarda gysga boýuň bolup biljekdigini aýtdy; Tiroid keselleriniň, çörek keseliniň, ösüş gormonynyň ýetmezçiliginiň we dowamly bagyr we böwrek keselleriniň ösüşe ýaramaz täsir edýändigini aýtdy.

Gürbuz, boýy ulalmakda kynçylyk çekýän çagalaryň ilki bilen çaga lukmany tarapyndan barlanmalydygyny we zerur bolanda çaga endokrinolog lukmanyna ýüz tutmalydygyny we mekdepleriň açylmazyndan ozal geçiriljek barlaglaryň ähmiýetine ünsi çekdi. Mekdebe çenli çagalar döwründe maşgalalaryň boýy, agramy we ýetginjeklik synaglarynyň bolmalydygyny mälim eden Gürbüz, irki ýetginjeklik şübhelenilende goşmaça synaglaryň zerurdygyny aýtdy.

Prof, ösüşi goldaýan durmuş endiklerine-de degdi. Doktor Gürbüz her bir çaganyň iň bolmanda bir sport görnüşine işjeň gatnaşmalydygyny aýtdy. Gürbüz uky görnüşleriniň ähmiýetine degip geçip: "Ir ýatmak möhümdir. Gijä galmak ösüş gormonynyň bölünip çykmagyna ýaramaz täsir edýändigi sebäpli çagalar ir ýatmaly we deňagramly iýmitlenmeli"

Nahar gutusy taýýarlanylanda "El ölçemek" formulasyny ulanyň

Çaga saglygy we keseller boýunça hünärmen Dos. Doktor Metin ğğit mekdep ýaşyndaky çagalaryň iýmitlenişiniň mazmuny, dürlüligi we bölek mukdary boýunça deňagramly bolmalydygyny aýtdy. Günortanlyk gutusy taýýarlanylanda maşgalalaryň çylşyrymly agram hasaplamalary bilen iş salyşmagyň zerurlygynyň ýokdugyny mälim eden ğğit, çaganyň öz el ölçeglerini amaly usul hökmünde ulanyp boljakdygyny aýtdy.

Dos. Doktor ğğğit deňagramly mekdep nahary üçin aşakdaky formulany paýlaşdy: "Çaganyň barmaklaryny hasaba almazdan, çaganyň eliniň ululygyndaky belok çeşmesi, bu nahar üçin ýeterlikdir. Mundan başga-da, eliň aýasynyň ululygyndaky bir däne çöregi, bir topar çig badam, hoz ýa-da hoz we ýumrugynyň ululygy sagdyn we deňagramly menýu döreder."

Gündelik bilim alýan çagalaryň iýmitleniş meýilnamasyna miweler we hozlar ýaly sagdyn iýmitleriň goşulmalydygyny ýatladýan ğğit, erkin şekerli iýmitleriň çagalaryň ganyndaky şeker we insulin balansyny bozýandygyny, açlykdan doýmak mehanizmini bozýandygyny aýtdy. Taýýar miwe suwlarynyň, gazlandyrylan içgileriň, gaplanan iýmitleriň, taýýar tortlaryň we biskwitleriň diňe bir mekdep sumkasyndan däl, eýsem çaganyň durmuşyndan hem aýrylmalydygyny aýtdy.

ğğğit, aşa köp kaloriýa kabul etmegiň beýikligiň ösüşini çaltlaşdyrmaýandygyny, tersine, semizlige, ýagly bagyr, gan şekeriniň deňsizligine we lipid kesellerine sebäp bolýandygyny mälim etdi we günüň ertirlik bilen başlamagynyň möhümdigini aýtdy. Dos. Prof., ertirlik edinmän mekdebe gidýän çagalaryň çalt aç bolýandyklaryny we gereksiz iýmitlere ýüz tutýandygyny aýtdy. Doktor Metin ğğit çagalaryň akademiki üstünlikler we beden saglygy üçin hökman güni ertirlik bilen başlamalydygyny aýtdy.