Özara gaznalarda täze döwür: düýpli üýtgeşmeler we CMB-den täze düzgünler

Maýa bazarlary geňeşi (CMB), maliýe bazarlarynyň durnuklylygyny berkitmek we iň ýokary derejede maýa goýujylaryň hukuklaryny goramak maksady bilen maýa goýum gaznalarynyň kanunçylygyna düýpli üýtgeşmeler girizdi. Täze kararlaryň çäginde; Maksat gaznany dolandyrmakda durnuklylygy üpjün etmek, kapitalyň ýeterlikligini güýçlendirmek we işgärler üçin ýörite serişdeleri kanuny esasda ýerleşdirmek. Bu özgertme düzgüni bilen portfel dolandyryş kompaniýalarynyň berip biljek girdeji gaznalarynyň sanyna gönüden-göni çäklendirme girizildi.

Iş çäklendirmesi we girdeji gaznalarynyň sanyna uýgunlaşma prosesi

Alnan täze kararlara görä, portfel dolandyryş kompaniýalarynyň berip biljek girdeji gaznalarynyň sany, kompaniýanyň içinde işjeň işleýän portfel dolandyryjylarynyň sany bilen çäklenýär. Bu düzgün hususy gaznalara hem degişlidir. Häzirki wagtda kesgitlenen çäkden ýokary girdeji gaznalaryny dolandyrýan kompaniýalara bazar balansyny bozmazlyk üçin geçiş döwri berildi. Kompaniýalar täze kanunçylygy doly ýerine ýetirmeli 2029-njy ýylyň 30-njy iýuny çenli.

Güýçli girdeji gaznalaryny dolandyrýan kompaniýalar üçin nagt maýa zerurlygy

CMB tarapyndan neşir edilen täze gollanma, ýokary girdeji gaznasy bolan portfel dolandyryş kompaniýalary üçin goşmaça maliýe borçnamalaryny hem öz içine alýar. Şoňa laýyklykda, girdeji gaznalarynyň dolandyrýan ortaça aýlyk portfel göwrüminiň 50 göteriminden gowragyny emele getirýän kompaniýalar, çykarylan maýasyny nagt görnüşinde 10 göterim köpeltmeli bolarlar. Maýany köpeltmek borçnamasynyň çägine girýän kompaniýalar, ýylyň ahyrky hasabat döwründen soňky 20 iş gününiň dowamynda CMB-e resmi ýüz tutmalydyrlar. Bu täze maýa ýeterlikliligi 2026-njy hasabat döwrüniň ahyrynda ilkinji gezek amala aşyrylar.

Täze düzgün, şeýle hem saýawan gaznalaryndaky serişdeleriň dürlüligini gözegçilikde saklamagy maksat edinýär. Mugt, gorag, kepillendirilen saýawan gaznalaryny we ýörite gaznalary hasaba almasaň, şol bir görnüşdäki saýawan gaznalarynda berlip bilinjek serişdeleriň iň köp mukdary 2 bilen çäklenýär. Şeýle-de bolsa, maýa goýum dünýäsiniň dürlüligini goldamak üçin käbir fond görnüşleri bu çäklendirmeden aýryldy. Töwekgelçilik profiline görä tapawutlanýan "Konserwatiw", "Balansly", "Agressiw" we "Agressiw" gaznalar we käbir mowzuklara maýa goýýan serişdeler çäk hasaplamasyna goşulmaz. Mundan başga-da, BIST 100 indeks gaznasy, bank pudagy gaznasy ýaly tematiki strategiýalara eýerýän serişdeler we TEFAS, internet banky we telefon banky ýaly dürli paýlaýyş kanallary arkaly hödürlenýän serişdeler hem bu çäklendirmeden boşadylar.

Kanunçylyga giren işgärler üçin ýörite zontik gaznalary

CMB tarapyndan döredilen täzelenme bilen, işgärler, dilerler ýa-da edaralar üçin adam resurslary syýasatynyň çäginde döredip biljek "Işgärler üçin ýörite zontik gaznalary" hem resmi kanuny esas gazandy. Dörediljek bu ýörite gaznalar, esasan, bir exchangeada söwda edilýän degişli iş berijiniň aksiýalaryna ýa-da karz gurallaryna maýa goýmak meýilleşdirilýär. Şeýlelik bilen, işgärleriň kompaniýa wepalylygyny ýokarlandyrmak we maliýe gurallary bilen korporatiw goldawy goldamak maksat edinilýär.