Srebrenisa gassaby Ratko Mladigiň jaýlanyşy Balkanlarda bulaşyklyk döretdi: Bosniýa we Gersegowinadan Serbiýa çenli diplomatik memorandum

Srebrenisa genosidiniň baş arhitektorlaryndan biri bolan uruş jenaýatçysy Ratko Mladiçiň Serbiýada resmi jaýlanmagy Balkanlarda uly diplomatik krizise sebäp boldy. Bosniýa we Gersegowinanyň Daşary işler ministri Elmedin Konakowiç bu aýylganç ösüşden soň Serbiýa bilen diplomatik gatnaşyklaryny "iň pes" derejä çykarjakdygyny resmi taýdan yglan etdi. Saraýewo-Belgrad liniýasyndaky dartgynlyk soňky ýyllarda iň ýokary derejä ýetdi.

Saraýewodan Belgrada çenli gödek reaksiýa: gatnaşyklar iň pes derejä çenli peseler

Bosniýa we Gersegowinanyň Daşary işler ministri Elmedin Konakowiç paýtagt Saraýewoda geçirilen metbugat ýygnagynda 1995-nji ýylyň iýulynda bolup geçen we azyndan 8 müň 372 Bosniýa raýatynyň ölümine sebäp bolan Srebrenisa genosidiniň esasy jogapkärçisi Mladiçiň jaýlanyş dabarasyna berk garşylyk görkezdi. Serbiýada döwlet işgärleriniň gatnaşmagynda geçirilen resmi dabaranyň kabul ederliksizdigini aýdyp, Konakowiç: "Eger ygtyýarlygym bolan bolsa, ikirjiňlenmän Serbiýa bilen ähli diplomatik gatnaşyklaryny keserdim. Şeýle-de bolsa, meniň ygtyýarym ýok. Meniň alyp biljek iň anyk ädimim Serbiýa bilen diplomatik gatnaşyklary iň pes derejede saklamak we bu ugurda aýgytly işlemek".

Ministr Konakowiç diplomatik sanksiýalaryň jikme-jikliklerini hem paýlaşdy. Ministr Bosniýa we Gersegowinanyň Belgraddaky ilçihanasyndaky kanuny çylşyrymlylyga garamazdan yza çekilip bilinjek ähli işgärleri yzyna aljakdygyny we konsullyk amallarynyň Zagreb, Podgorika we Nowi Pazar ýaly töwerekdäki şäherlerdäki wekilhanalaryna geçiriljekdigini aýtdy. Serakiýa bilen hiç hili ikitaraplaýyn duşuşyga gatnaşmajakdygyny we işlän döwründe haýsydyr bir ykdysady hyzmatdaşlyk stolunda oturmajakdygyny bellän Konakowiç, iki ýurduň arasyndaky köprüleriň doly ýakylandygyny görkezdi.

Stenddäki prowokasiýa iň soňky saman boldy

Krizisiň diňe syýasy arenada çäklenmeýändigini aýdan Konakowiç, sport ýaryşlarynda başdan geçiren prowokasiýalaryna-da degdi. Çehiýanyň wekili Wiktoriýa Plzen bilen Serbiýanyň köpden bäri döredilen “Gyzyl ýyldyz” kluby arasynda oýnan futbol oýnunda, Gyzyl ýyldyz janköýerleriniň uruş jenaýatçysy Ratko Mladiçiň peýdasyna koreografiýasy we genosidiň bolan Potoçarini nyşana alýan “Potokari tarap” diýen ýazgyly plakatlaryň açylmagy uly seslenme döretdi. Daşary işler ministri Konakowiç münberdäki bu jynsparaz we ýigrenji demonstrasiýalaryň "iň soňky saman" bolandygyny aýtdy.

Adamzada garşy eden jenaýatlary üçin ömürlik azatlykdan mahrum edilen we 27-nji awgustda hökümini ýerine ýetirýän Gollandiýanyň Gaagadaky türmesinde ölen Mladigiň jesedi Serbiýanyň paýtagty Belgradda jaýlandy, oňa serbiň köp sanly ýokary derejeli resmisi gatnaşdy. Uruş jenaýatçysynyň döwlet dabarasy bilen iberilmegi halkara jemgyýetçiliginde we esasanam pidanyň garyndaşlarynda uly ýaralara sebäp boldy.

1995-nji ýylyň 24-nji iýulynda öňki ugugoslawiýa (ICTY) Halkara Jenaýat Kazyýeti tarapyndan ilkinji gezek genosid aýyplamasy taýýarlanan Mladic uruş gutarandan soň ýitirim boldy. Serbiýanyň häkimiýetleriniň "Mladigiň nirededigini bilemzok" diýen resmi goragyna garamazdan, Serbiýanyň döwlet mehanizmlerinde we aňtaw gullugynda käbir adamlar tarapyndan goralýandygy baradaky aýyplamalar hemişe gyzgyn bolup galdy.

Soňra ýüze çykan suratlar, gaçgak hem bolsa gaty rahat durmuşda ýaşandygy subut edildi. Televisionerli teleýaýlymlarda ýaýlyma berlen wideo ýazgylarda Mladiçiň köp adamly oturylyşyklara gatnaşandygyny, adamlar bilen gyzyklanýandygyny we gözlenýän ýyllarynda hiç hili howpsuzlyk aladasyz surata düşendigi göründi. 16 ýyl töweregi dowam eden gaçmak başdan geçirmesi, 2011-nji ýylyň 26-njy maýynda Serbiýanyň Zrenjanin şäheriniň golaýyndaky Lazarewo obasynda tussag edilmegi bilen tamamlandy. 2011-nji ýylyň 31-nji maýynda Gaaganyň halkara kazyýetine ugradylan Mladiçiň kazyýet işi 2012-nji ýylyň 16-njy maýynda başlandy. 1995-nji ýylyň iýul aýynda 8 müň 372 Bosniýa raýatynyň rehimsizlik bilen öldürilen Srebrenisa genosidiniň öjükdirijisi. 27-nji awgustda saglyk ýagdaýy sebäpli 27-nji awgustda kamerasynda ölen Mladic çözülmedik diplomatik krizisleri we dowamly agyrylary galdyrdy.