Hörmüz boğazında 100 günlük münaqişənin təsirləri

Hörmüz boğazı strateji mövqeyinə görə dünya enerji ticarətində mühüm rol oynayır. 28 fevraldaABŞ və İsrailinİrana qarşı başlatdığı hücumlar bu əsas tranzit nöqtəsində ticarətə dərindən təsir etdi. Boğaziçi gündəlik neft istehlakının 20 faizini və mayeləşdirilmiş təbii qaz (LNG) ticarətinin böyük bir hissəsini təşkil edirdi. Lakin müharibə başlayandan bəri bu rəqəmlər kəskin şəkildə azalıb.

Boğaziçi və Yeni Marşrutlarda nəqliyyatın hərəkəti

Müharibənin ilk 100 günündə Hörmüz boğazından keçən ticarət gəmilərinin sayı əhəmiyyətli dərəcədə azalıb. Gündəlik keçidlərin sayı müharibədən əvvəlki səviyyələrlə müqayisədə 90 faizdən çox azalıb. Gəmi sahibləri İrana pul ödəməli və ya diplomatiya yolu ilə təhlükəsiz keçidi təmin etməli idilər. Bu prosesdəİranın ərazi sularında "İran marşrutu" adlı yeni bir marşrut yaradıldı və bəzi gəmilərBeynəlxalq Dəniz Təşkilatı tərəfindən müəyyən edilən marşrutlardan istifadə etməyə davam etdi.

Kritik Tranzit Məlumatları

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ticarət və İnkişaf Agentliyinin məlumatı (UNCTAD) orta hesabla 19-u keçdiyini göstərdi. Müharibədən əvvəl hər gün Hörmüz boğazı. Lakin müharibənin başlaması ilə bu rəqəm kəskin şəkildə azaldı. Məlumat analitik şirkəti Kplerdən alınan məlumatda, müharibənin başlanğıcından bu yana Boğaziçi boğazından keçən gəmilərin ümumi sayının 988 olduğunu ifadə etdi. Bu gəmilərdən yalnız 84-ü konteyner daşıyan gəmilər idi, gündəlik keçid sayı isə 10-a düşdü.

Gəmidən dramatik şəkildə keçdi.

28 Fevralda Hörmüz boğazında bu say 1 Martda 30-a, 2 Martda isə 13-ə enmişdir. Sonrakı günlərdə keçidlər demək olar ki, dayandı və bəzi günlərdə cəmi 2 gəmi keçdi. Müharibə zamanı ən gərgin gün 27 gəmi ilə aprelin 18-də qeydə alınıb. İranın xarici işlər naziriAbbas Erakçiatəşkəs dövründə Bosfor boğazının ticarət gəmiləri üçün açıq olacağını açıqlayıb. Bununla belə, aprelin 18-də İran ABŞ-ın İran limanlarına qarşı blokadası qaldırılana qədər Boğazı bağlı saxlayacağını açıqlamışdı.

Neft və LNG Ticarətinə Təsirlər

Müharibənin 100 günündə Bosfor boğazından keçən gəmilərin 456-sı neft və neft məhsulları daşıyırdı. Fevralın 28-də 50 neft gəmisi Boğaziçi keçdiyi halda, martın 3-də bu rəqəm sürətlə azalaraq cəmi 2-yə düşüb. Yüklərin əksəriyyəti İran limanlarından gələrkən, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İraq, Küveyt, Oman və Səudiyyə Ərəbistanından da gəmilər keçib. Cənubi Asiya və Asiya-Sakit Okean ölkələrinə neft ixracı böyük təsirə məruz qaldı.

LNG və LPG Transitləri

Qətərdəki LNG qurğusunun dayandırılması da LNG gəmilərinin Boğaziçi keçidlərini ciddi şəkildə azaldıb. Fevralın 28-dən sonra ilk LNG gəmisi yalnız aprelin 2-də keçə bildi.Müharibənin 100 günündə Bosfor boğazından cəmi 18 LNG gəmisi keçdi. LNG gəmiləri əsasən Pakistan, Hindistan, Çin və Yaponiyaya üz tuturdu. LPG daşıyan gəmilər ümumi tranzitlərin 15 faizini təşkil edərək, əsasən İran, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Qətər və Küveyt limanlarından yola düşüb.

Quru yük gəmiləri və müxtəlif marşrutlar

Quru yük gəmiləri Bosphorusdan keçən ümumi gəmilərin 28 faizini təşkil edib. Bu gəmilər Qətər, BƏƏ, İran, Hindistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə kimi müxtəlif ölkələrdən yük götürərək müxtəlif istiqamətlərə çatırdı. Müharibə başlayandan bəri Körfəzdə qapalı qalan sərnişin gəmiləri də Boğazdan keçiblər.

Nəticə və Mümkün Gələcək İnkişaflar

Hörmüz boğazındakı münaqişələr qlobal enerji ticarətinə dərin təsirlər buraxıb. Tranzitin azalması enerji təchizatına və qiymətlərə təsir edərək, bütün dünyada iqtisadi dalğalanmalara səbəb olub. Önümüzdəki günlərdə diplomatik həll axtarışları davam edərkən, Boğazın gələcək vəziyyəti regional və qlobal siyasətlərin gedişindən asılı olaraq formalaşacaq.