CBRT 2026-njy ýylyň iýun aýy Halkara maýa goýum ýagdaýy barada maglumat yglan edildi: Net IIP defisit 402,6 milliard dollar

Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky (CBRT) 2026-njy ýylyň iýun aýynda ýurduň global maliýe balansyny açyp görkezýän Halkara Maýa goýum ýagdaýy (IIP) ösüşini halk bilen paýlaşdy. Resmi maglumatlara görä, 2026-njy ýylyň iýun aýyna çenli Türkiýäniň daşary ýurt aktiwleri bilen borçnamalarynyň arasyndaky tapawudy görkezýän sap IIP defisit -402,6 milliard ABŞ dollary derejesinde boldy. Dünýä bazarlarynyň üýtgemegi we içerki dinamikanyň täsiri bilen döredilen bu surat, Türkiýäniň daşarky maliýe ýagdaýynyň soňky ýagdaýyny ýüze çykardy.

Daşary ýurt aktiwleriniň azalmagy, borçnamalaryň artmagy

2026-njy ýylyň iýun aýyndaky jikme-jiklikler gözden geçirilende, Türkiýanyň daşary ýurt baýlyklarynyň öňki çärýek bilen deňeşdirilende çäkli azalandygy görünýär. Maglumatlara görä, ýurduň daşary ýurt aktiwleri 1,7 göterim azaldy we 404.0 milliard ABŞ dollary boldy. Beýleki tarapdan, Türkiye dünýä bazarlaryndaky borçlary ýokarlanmak tendensiýasyny dowam etdirdi. Şol döwürde borçnamalar 3.0 göterim ýokarlandy we 806,7 milliard ABŞ dollary hökmünde hasaba alyndy. Bu ýagdaý, aktiwleriň we jogapkärçilik boşlugynyň giňelmeginde esasy kesgitleýji rol oýnady.

Täze görkeziji: Ilkinji gezek tablisadaky maliýe emele gelen amallar

Maglumatlaryň hilini we çuňlugyny ýokarlandyrmak maksady bilen CBRT tarapyndan neşir edilen bu döwürdäki hasabatda möhüm täzelik edildi. Maliýe emele gelen amallar ilkinji gezek IIP balansynda täze element hökmünde peýda bolup başlady. Bu kontekstde edilen täzelenmä görä, 2026-njy ýylyň iýunyna çenli emele gelen şertnamalaryň sap gymmaty -4,3 milliard ABŞ dollary diýlip yglan edildi. Täze elementiň goşulmagy, Türkiýäniň töwekgelçiliklerini dolandyrmagy we maliýe gurallarynyň dürlüligini halkara standartlarynda has aç-açan gözegçilik etmäge mümkinçilik berýär.

Halkara maýa goýum ýagdaýy (IIP) nämäni aňladýar?

Halkara maýa goýum ýagdaýy, daşary ýurtdaky ykdysadyýetiň maliýe aktiwleriniň paýnamasynyň gymmatyny we belli bir wagtda daşary ýurtly ýaşaýjylar üçin borçnamalaryny görkezýän möhüm makroykdysady görkeziji. Arassa IIP defisitiniň 402,6 milliard dollar derejesinde bolmagy Türkiýanyň daşarky karzlar we göni maýa goýumlary arkaly dünýä gaznalaryna garaşlylygynyň derejesini görkezýär. Hünärmenler, geljek döwürde daşarky zarbalara çydamlylygy ýokarlandyrmakda aktiwleri köpeltmek we borçnamalary gözegçilikde saklamak möhüm ähmiýete eýe boljakdygyny aýdýarlar.