German syýasatynda taryhy arakesme: Sagçy AfD Saksoniýa-Anhalt saýlawlarynda ýeňiş gazandy
Sagçy AfD Germaniýanyň Saksoniýa-Anhalt ştatynda geçirilen saýlawlarda 44,5 göterim ses alyp, taryhy ýeňiş gazandy. Saýlawyň netijeleri bütin dünýäde uly täsir galdyrdy.
Germaniýanyň federal syýasy sahnasyna seýsmiki täsir eden ösüş boldy. Parlament saýlawlary takmynan 1,7 million saýlawçynyň saýlaw uçastogyna gatnaşmaga hukugy bolan Saksoniýa-Anhalt ştatynda tamamlandy. Ses berişlik ýerli wagt bilen 18: 00-da tamamlanandan soň yglan edilen ilkinji maglumatlar ýurduň syýasatynda taryhy öwrülişigi görkezýär. Germaniýanyň ilkinji telewideniýesi ARD tarapyndan neşir edilen ilkinji saýlaw soragnamalaryna görä, Germaniýa partiýasy üçin iň sagçy alternatiw (AfD) seslerini rekord derejä çenli ýokarlandyrmak bilen saýlawyň iň ýeňijisi boldy.
Saýlaw gutusyndan taryhy netijeler we koalisiýa ssenarileri
Ilkinji saýlaw soragnamalaryna görä, AfD öňki saýlawlar bilen deňeşdirilende 23,7 bal artdyryp, 44,5 göterim bilen ilkinji partiýa boldy. Bu netijelere görä, AfD ştat mejlisinde häkimiýetdäki ýeke-täk partiýa bolmak üçin zerur bolan köplük çägini sähelçe sypdyrdy. Beýleki syýasy guramalaryň hökümet gurmak üçin koalisiýa hyzmatdaşlygyna mätäç partiýa nähili reaksiýa görkezjekdigi uly gyzyklanma döredýär. AfD-ni hasaba almaýan hökümet formulasynyň döwletde durmuşa geçirilmegi üçin parlamente girýän beýleki partiýalaryň hemmesi hiç hili biderek bolmazdan giň esasly koalisiýa birleşmeli.
Saýlawda iň uly ýitgi, federal hökümetiň esasy hyzmatdaşy bolan Hristian Demokratik Bileleşigi Partiýasy (CDU) boldy. CDU, 2021-nji ýylda geçirilen öňki saýlaw bilen deňeşdirilende 18,6 bal ýitirip, 18.5 göterime çenli aşaklap, ikinji ýeri eýelemegi başardy. Saýlaw gutusynyň beýleki netijelerine görä, Çep partiýa 1,5 göterim ýitgi bilen üçünji tarap boldy we 9,5 göterim aldy, ensaşyllar 9 göterim bilen dördünji partiýa boldy, 8 göterim bilen Sosial Demokratik Partiýasy (SPD)). Täze döredilen Sosial Adalat we Ykdysady düşünişmek bileleşigi (BSW) ilkinji saýlawlarda 5 göterim ses alyp, parlamente girmegiň bosagasyna ýetdi, ýöne ýakyn wagtda bu çäkden hökman geçjekdigi belli bolar. Uly çökgünlige sezewar bolan Erkin Demokratik Partiýa (FDP) 4,4 bal ýitirdi, sesleriň 2 göteriminde galdy we parlamentden çykaryldy.
ABŞ-dan gelen reaksiýalar: Trump we Wansyň bellikleri
Germaniýadaky bu taryhy saýlawlaryň netijesi ummanyň üstünden derrew seslendi. ABŞ-nyň prezidenti Donald Trump Saksoniýa-Anhalt saýlawlarynyň netijelerini we AfD-iň ýeňşini sosial ulgam hasabynda paýlaşdy. Trump öz işinde şahsy baha bermezligi saýlady. Beýleki tarapdan, Germaniýanyň içerki aňtaw gullugy, Konstitusiýany goramak boýunça federal gurama (BfV) üç ýyllyk giňişleýin gözlegden soň 2025-nji ýylyň 2-nji maýynda AfD-ni "kesgitli sagçy gurama" hökmünde hasaba aldy. Bu karar halkara arenasynda diskussiýa getirdi.
ABŞ-nyň wise-prezidenti JD Wans nemes aňtaw gullugynyň bu ädimini berk tankytlady we "syýasy partiýany demokratik bäsdeşlikde ygtyýarlandyrmak üçin aňtaw edarasyny ulanmak gaty howply" diýdi. Wans, şeýle hem 61-nji Mýunhen Howpsuzlyk Maslahatynda (MSC 2025) eden çykyşynda nemes syýasatçylarynyň özleri bilen AfD arasynda goýan syýasy aralygy we daşlaşdyryş syýasatlaryna salgylanyp, "Gorag diwarlary üçin ýer ýok" diýdi.
Dünýä metbugatyna ýer titremesiniň täsiri: "Ikinji jahan urşundan bäri ilkinji"
Saksoniýa-Anhaltyň netijeleri global metbugat guramalarynyň sözbaşylaryny bezedi. Düýbi ABŞ-da ýerleşýän Bloomberg halkyň häzirki administrasiýadan nägileliginiň AfD-ni ýeňiş gazanandygyny mälim etdi we partiýanyň özbaşdak hökümet gurmak üçin köplük gazanyp bilmejekdigini aýtdy. CNN we Nýu-Yorkork Taýms gündogar ştatlarda aşa sag tarapyň ýokarlanmagyny "taryhy ýeňişe garaşmak" diýip häsiýetlendirdiler we hökümet gurmakdaky näbellilikleri görkezdiler. The Wall Street Journal hökümetiň döremegi mümkin bolan halatynda munuň "taryhy öwrülişik" boljakdygyny ýazdy.
Iňlis ýaýlymçysy BBC AfD-iň azyndan 44 göterim ses alyp, gazanan üstünligini "uly ýeňiş" diýip yglan etdi. Maliýe Taýms sözbaşy hökmünde sag tarapyň ýokarlanmagyny öňe sürýän bolsa, Telegraf gazetiniň habar bermegine görä AfD-iň çak edilýän 42 ornuň ýerine döwlet mejlisinde 39 orny almagyna garaşylýar we mutlak köplügi sypdyrmaýar. Gazet bu habary okyjylara "Immigrantlara garşy AfD gündogar Germaniýada saýlawda ýeňiş gazanmaga taýynlanýar" sözbaşy bilen hödürledi. Fransuz habar gullugy AFP ösüşi "eziji ýeňiş" diýip häsiýetlendirse-de, Katarda ýerleşýän Al Jazeera telewideniýesi diýseň täsirli derňewi öz içine aldy we bu netijäniň "Ikinji jahan urşundan bäri döwlet saýlawlarynda aşa sagçy partiýanyň gazanan ilkinji saýlawy" bolandygyny aýtdy.
Çeşme: Milliyet
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!