Global ýangyç krizisinde möhüm öwrülişik: Benzin we dizel eýelerine näme garaşýar?

Global energiýa bazarlary geosyýasy dartgynlygyň we strategiki üpjünçiligiň kesilmeginiň kölegesinde kyn döwri başdan geçirýär. Eastakyn Gündogarda güýçlenýän ABŞ / Ysraýyl-Eýran dartgynlygy we Gündogar Europeewropadaky Russiýa-Ukraina söweşi global nebiti gaýtadan işleýän zawodlara gönüden-göni täsir edip, ýangyç önümleriniň ep-esli gysylmagyna sebäp boldy. Bu ýagdaý çäkli ätiýaçlyk kuwwaty we möwsümleýin islegiň ýokarlanmagy bilen bilelikde benzin we dizel ulanyjylary üçin möhüm döwrüň başlandygyny görkezýär.

Geosyýasy dartgynlyk global arassalaýyş kuwwatyny pese gaçyrýar

Halkara Energetika Guramasynyň (IAA) maglumatlaryna görä, dünýädäki nebiti gaýtadan işleýän zawodyň mukdary geçen aý bilen deňeşdirilende awgust aýynda her gün 960 müň barrele çenli ýokarlanyp, 81,4 million barrele ýetdi. Şeýle-de bolsa, bu ösüşe garamazdan, umumy kuwwatlylygy geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende günde 4,2 million barrele çenli pesdi. ABŞ-da çig nebiti gaýtadan işlemegiň mukdary soňky 7 ýylyň iň ýokary derejesine ýeten hem-de Hytaýda içerki islegiň dikeldilmegi her aýda oňyn täsir etse-de, dünýä derejesindäki boşlugy ýapyp bolmaz.

Ukrainanyň Russiýanyň energiýa infrastrukturasyna pilotsyz hüjümleri rus nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň önümçilik kuwwatyny düýpli pese gaçyrdy. Russiýada nebiti gaýtadan işleýän zawodlar, ýylyň üçünji çärýeginde geçen ýyl bilen deňeşdirilende günde takmynan 1,2 million barrele çenli azalmagyna garaşylýar. Şonuň ýaly-da, Eastakyn Gündogardaky çaknyşyklar sebäpli sebitdäki nebiti gaýtadan işleýän zawodlarda günde 1,7 million barrele çenli azalmagy çak edilýär.

Bu önümçilik ýitgileri dünýädäki nebit söwda ýollaryny çuňňur sarsdyrýar. Russiýa we Aýlag ýurtlarynyň sap dizel we kerosin eksporty fewral aýy bilen deňeşdirilende günde 1,6 million barrele azaldy. Uruşdan ozal dünýädäki deňiz dizeliniň we kerosiniň iberilmeginiň takmynan 45 göterimini emele getirýän bu iki sebitiň pese gaçmagy bazarda uly boşluk döretdi. OECD ýurtlarynda ýokary ulanyş derejesi we ýakyn wagtda meýilleşdirilýän tehniki hyzmat möhletleri alternatiw önümçilik kuwwatyny çäklendirýär. Global nebiti gaýtadan işleýän zawodyň mukdary, geçen ýyl bilen deňeşdirilende şu ýyl ortaça 2,6 million barrele çenli azalmagyna we 81,5 million barrele çenli azalmagyna garaşylýar.

"Hakyky krizis, nebiti aýratyn önümlere öwürmezlik"

Europeewropada ýerleşýän garaşsyz energiýa maglumatlary üpjün ediji Monteliň geosyýasy energiýa analitigi Andres Cala, arassalanan önüm bazarlarynyň çeýeliginiň çig nebitden has pesdigini aýtdy. Cala uruşlaryň dünýädäki nebit önümleriniň, esasanam dizeliň üpjünçiligini bozandygyny mälim etdi we bu bökdençligiň dünýä isleginiň takmynan 4 göterimine laýyk gelýändigini aýtdy.

Önüm bazarlaryndaky aksiýa buferiniň möhüm derejededigini aýdyp, Cala: "Potensialy ulanmagyň derejesi ýokary bolsa-da, önüm bazarlarynda gysyş bahalaryň ýokarlanmagyna, sebitleýin üpjünçilik krizislerine we eksport gadagançylygyna sebäp boldy. Mundan başga-da, bu ýagdaý nebiti gaýtadan işleýän zawodyň tehniki hyzmatyna we möwsümleýin islegiň ýokarlanmagyna gabat gelýär.

Güýz we gyş aýlarynda dizel isleginiň möwsümleýin ýokarlanjakdygyny ýatladýan Cala, benzin bazarlarynyň dizelden has çalt deňagramly boljakdygyny çaklaýar. Analitik Russiýada we Eastakyn Gündogarda kuwwatlyklary ulanmaga bermegiň tizliginiň bu prosesi kesgitländigini mälim etdi, dizel bazary gyşyň dowamynda gowşak bolmagyny dowam etdirer. Highokary arassalaýyş çäkleriniň hytaý öndürijilerini eksporta itergi berip biljekdigini, ýöne munuň global inflýasiýa basyşyna we makroykdysady näbellilige sebäp bolup biljekdigini aýtdy.

Dizel we Jet ýangyjyndaky taryhy ýazgylar

Norwegiýada ýerleşýän garaşsyz gözleg guramasy Rystad Energy-iň Haryt Bazarlary Nebit Bölüminiň Wise-prezidenti Janiw Şah nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň çäkleriniň taryhy ortaça derejeden ýokarydygyny, munuň dizel we uçar ýangyjynyň bahalarynda has aýdyňdygyny aýtdy.

Şah Europeanewropa we Ortaýer deňziniň bazarlarynda dizel çäkleriniň rekord goýup, adaty derejeden 4-5 esse ýokarlandygyny we çylşyrymly nebiti gaýtadan işleýän zawodlaryň çäkleriniň adaty derejeden 2-4 esse ýokarydygyny aýtdy. Şah bu adatdan daşary ýokarlanmagyň sebäplerini aşakdaky ýaly sanap geçdi:

"Bazara aňsatlyk bilen elýeterli arassalanan önümleriň mukdary dünýä derejesinde ep-esli azaldy. Eastakyn Gündogardaky bökdençlikler we Hormuz we Gyzyl deňizlerdäki tranzit çäklendirmeleri çig nebitiň iberilmegini we önüm eksportyny haýallatdy. Russiýadaky nebiti gaýtadan işleýän zawodyň zyýany dünýä dizel üpjünçiligini çäklendirdi, ABŞ-nyň we Europeewropanyň aksiýalarynyň pes bolmagy bolsa ýükleriň çykdajylaryny ýokarlandyrdy. sarp ediji. "