Halkara gözlegler eneler bilen atalaryň arasyndaky ene-atanyň rugsadynda uly tapawudyň bardygyny ýüze çykardy

2026-njy ýylda 16 ýurtda 8 müň ene-atasy bilen Equimundo tarapyndan geçirilen gözleg, dünýäde tölegli ene-atalar rugsadynda eneler bilen atalaryň arasynda düýpli boşlugyň bardygyny görkezýär. Maglumatlara görä, 190 ýurtda eneleriň ortaça 196 gün tölegli rugsady almaga hukugy bar bolsa, atalar üçin bu döwür ortaça 25 gün bilen çäklenýär. Countriesurtlaryň üçden birinden gowragynyň atalar üçin tölegli rugsady almaga kanuny hukugy ýok, bu bolsa ideg jogapkärçiligini paýlaşmagy kynlaşdyrýar.

Atalaryň ideg jogapkärçiligine nähili garaýar?

Gözleglere gatnaşan atalaryň 89 göterimi, öýde alyp barýan ideg işlerine tölegli işleri ýaly baha berýändiklerini aýdýarlar. Beýleki tarapdan, atalaryň 87 göterimi zerur goldawy alyp bilmejekdigini, 83 göterimi bolsa iş berijileriniň çeýe iş mümkinçiliklerini hödürlemeýändigini aýdýarlar. Soraga gatnaşanlaryň üçden iki bölegi jemgyýetçilik hyzmatlaryny giňeltmek üçin salgyt ýokarlandyrylmagyny goldaýandyklaryny aýdýarlar.

Näme üçin ideg ykdysadyýeti ileri tutulýar?

Birleşen Milletler Guramasynyň Aýallar (BMG Zenanlar) Türkiýe Countryurt Ofisi, 29-njy oktýabrda Halkara ideg we goldaw gününiň çäginde çap eden hasabatynda jyns deňligi we sosial gorag üçin ideg ykdysadyýetine maýa goýmagyň möhümdigini nygtaýar. Mundan başga-da, 9-20-nji noýabrda Antaliýada geçiriljek COP31 sammitinde jyns taýdan deňhukuklylyk nukdaýnazaryndan ideg ykdysadyýeti syýasatlaryny ara alyp maslahatlaşmak meýilleşdirilýär. Belem jyns hereket meýilnamasynyň çäginde ýurtlaryň 2027-nji ýylyň martyna çenli ideg işleri boýunça milli baha berişlerini tabşyrmagyna garaşylýar.

Equimundo we BMG Aýal-gyzlar tarapyndan paýlaşylan maglumatlar, dünýädäki eneleriň atalara garanyňda takmynan 8 esse köp hak tölenýän rugsadynyň bardygyny we bu aýallaryň karýerasynyň ösmegini çäklendirýändigini görkezýär. 61 ýurtda enelere berilýän rugsadyň dowamlylygy Halkara Zähmet Guramasynyň (HZG) 14 hepdelik iň pes standartyndan pes bolup galýar, 44 ýurtda bolsa üç ýaşa çenli çagalara institusional ideg hyzmatlary üçin kanuny esas ýok.

Seresaplyk hyzmatlaryna we ene-atalaryň rugsadyna elýeterlilik milli hukuk kadalary we iş berijiniň syýasatlary bilen emele gelýär. Işleýän ene-atalar degişli ministrlikleriň öz ýurtlarynda kanuny rugsat rugsady we iş ýerleri tarapyndan hödürlenýän çeýe iş modelleri baradaky kanunçylygyna eýerip bilerler we kärdeşler arkalaşyklarynyň hukuklary ýa-da köpçülikleýin şertnamalar arkaly berilýän goşmaça goldawy gözden geçirip bilerler.

Netije

Häzirki maglumatlar, atalaryň ideg jogapkärçiligini paýlaşmak islegine garamazdan, hukuk infrastrukturasy we iş ýerindäki goldawlar bu islegi kanagatlandyrmakdan daşdadygyny görkezýär. Aladanyň jogapkärçiliginiň esasan aýallarda galmagy jyns deňsizligini güýçlendirýän esasy gurluş päsgelçilikleriniň biri bolmagynda galýar.

Seresaplylyk ykdysadyýetine maýa goýumlarynyň bolmazlygy diňe bir maşgalalara däl, eýsem zähmet bazaryna we umumy ykdysady öndürijilige hem ýaramaz täsir edýär. Institusional ideg hyzmatlaryny kanuny esasda ýerleşdirmek, eneleriň işçi güýjüne gatnaşmagyny goldap biler we jemgyýetiň umumy durnuklylygyny ýokarlandyryp biler.

Mümkin täsirler

Tölegli ene-atanyň rugsadyny deňleşdirmek üçin edilmeli ädimler aýal-gyzlara karýeralarynda has öňe gitmäge we uzak möhletde maşgala jogapkärçiligini has deňagramly paýlaşmaga mümkinçilik döredip biler. Iş berijileriň çeýe iş modellerini kabul etmegi, ideg jogapkärçiligi sebäpli işgärleriň gatnaşygyny artdyryp, haryt dolanyşygyny peseldip biler.

COP31 ýaly halkara platformalarda ideg ykdysadyýetiniň peýda bolmagy ýurtlara bu mesele boýunça has öz içine alyjy syýasaty işläp düzmek üçin basyş döredip biler. Bu ýagdaý, ýakyn ýyllarda milli kanunçylykda ideg hyzmatlaryna bölünip berlen býudjetleri we kanuny rugsady köpeltmäge itergi berip biler.