Ministr Şimşek: Energetika üpjünçiligi şok taryhdaky iň uly waka

Gazna we maliýe ministri Mehmet Şimşek 2026-njy ýylyň 6-njy noýabrynda başlanan TRT Bütindünýä Forumy 2026-nyň çäginde geçirilen "Agyr dikeldiş prosesine tarap: Eastakyn Gündogardaky söweşlerden soň milli ykdysadyýet" atly sessiýada dünýä ykdysadyýetiniň häzirki ýagdaýyna baha berdi.

Energiýa üpjünçiliginiň zarbasy haýsy derejede?

Ministr Mehmet Şimşek dünýä derejesinde başdan geçirilýän energiýa üpjünçiliginiň şokunyň şu wagta çenli bolup geçen iň ulusydygyny aýtdy. Şimşek, sorag edilýän ýagdaýyň 1973-74-nji ýyllardaky nebit embargosyndan iki esse we 2022-nji ýylda Russiýa-Ukraina energiýa paýlanyşyndan ýedi esse uly täsiriniň bardygyny belläp, dünýä ykdysadyýetiniň bu derejedäki zarbalary çözmäge ukyply däldigini aýtdy.

Uruşdan soňky dikeldiş prosesi nähili dowam edýär?

HPG-nyň maglumatlaryna esaslanyp, ministr Şimşek 1946-njy ýyldan bäri bolup geçen 170 konflikti gözden geçirendiklerini we uruşlaryň 3 göterimden 7 göterime çenli önümiň ýitmegine sebäp bolýandygyny aýtdy. Dikeldiş işiniň hemişelik parahatçylygyň üpjün edilmegine baglydygyny mälim eden Şimşek, Aýlag ýurtlarynyň bar bolan çeşmeleri bilen bu prosesi has çalt ýeňip biljekdigini, emma Eýran ýaly ýurtlaryň ýagdaýynyň näbellidigini aýtdy.

Ministr Mehmet Şimşek 2026-njy ýylyň 6-njy noýabrynda gatnaşan TRT Bütindünýä Forumynda dünýä ykdysadyýetiniň ýüzbe-ýüz bolýan uly energiýa üpjünçiligi zarbasyna we uruşlaryň ykdysady ösüşe edýän täsirlerine baha berdi. Sebitleýin garaşlylygy azaltmagyň zerurdygyna ünsi çeken Şimşek, energiýa howpsuzlygyny güýçlendirmek we Türkiýe üçin elektrikleşdirmegi çaltlaşdyrmak karar däl-de,

.

Global ykdysady dolandyryş we energiýa syýasaty halkara guramalarynyň hasabatlary we sebit söwda koridorlarynyň ösüş prosesleri arkaly emele gelýär. Countriesurtlar strategiki üstaşyr nokatlaryna garaşlylygyny azaltmak üçin logistika ulgamlaryna we köp söwda koridorlaryna täzeden seredýärler we bu ugurda sebitleýin integrasiýany ýokarlandyrjak maýa goýum strategiýalaryny işläp düzýärler.

Netije

Häzirki energiýa üpjünçiligi zarbasy, taryhy maglumatlar bilen deňeşdirilende gaty çuňňur krizisi görkezýär. Uruş sebäpli dörän ykdysady zyýany aradan aýyrmak diňe bir harby konfliktleriň gutarmagyna däl-de, eýsem energiýa infrastrukturasyny we logistika ulgamlaryny has berkleşdirjek gurluş özgertmelerini amala aşyrýan ýurtlara-da bagly bolup görünýär.

Mümkin täsirler

Energetika üpjünçiligindäki bu uly zarba, global inflýasiýa basyşyny ýokarlandyryp, maliýe ýagdaýynyň hasam kynlaşmagyna sebäp bolup biler. Esasanam energiýa importyna garaşly ýurtlarda ösüş depgininiň peselmegine we daşary söwdanyň mukdarynyň azalmagyna garaşyp bolar. Mundan başga-da, ýurtlaryň strategiki garaşlylygyny azaltmak boýunça edilýän tagallalar orta möhletde täze söwda koridorlarynyň we sebitleýin ykdysady integrasiýa modelleriniň döremegine sebäp bolup biler.