Semizlik we düwnük töwekgelçiligi: Hünärmenleriň möhüm duýduryşlary

Gastroenterologiýa hirurgiýasy hünärmeni Opr. Doktor Salih Can Çelik semizlikiň diňe agramyň artmagy bilen çäklenmeýändigini we käbir düwnük keseliniň döremek howpuny ýokarlandyryp biljekdigini aýtdy. 16-njy maýda Europeanewropanyň semizlik gününiň çäginde eden çykyşynda semizligiň 2-nji görnüşli süýji keseli, ýürek-damar keselleri we ýagly bagyr ýaly köp saglyk problemalary bilen gönüden-göni baglanyşyklydygyny aýtdy. Doktor Çelik semizlik adamlaryň durmuşynyň hilini peseldýändigini, hereketini çäklendirýändigini we psihologiki kynçylyklara sebäp bolup biljekdigini aýtdy.

Semizlikiň ýaýramagynyň sebäpleri

Dr. semizligiň häzirki döwürde köpelýändigi tötänden däldigini mälim etdi. Çelik, häzirki zaman durmuş ýörelgesiniň uly rol oýnaýandygyny düşündirdi. Fiziki işjeňligiň peselmegi, stoluň üstünde işlemek we uzak wagtlap ekranyň öňünde durmak gündelik hereketi çynlakaý çäklendirýär diýdi. Şeýle hem, gaýtadan işlenen iýmitlere we çalt iýmitlere aňsat girmegiň agramyň ýokarlanýandygyny aýtdy. Şekerli içgiler we tertipsiz iýmitlenmek semizligiň iň möhüm sebäplerinden biridir.

Semizligiň saglyga täsiri

Semizlik saglyga uly täsir edýär. Doktor Çelik semizligiň 2-nji görnüşli süýji keseli, gipertoniýa, ýürek-damar keselleri, uky apnesi we bogun keselleri ýaly köp kesellere ýol açýandygyny aýtdy. Şeýle hem, ýagly bagryň we käbir düwnük keseliniň töwekgelçiligini ýokarlandyryp biljekdigini aýtdy. Bu ýagdaýyň ýaşaýşyň hiline we adamlaryň psihologiki ýagdaýyna ýaramaz täsir edýändigini aýtdy.

Bedeniň köpçülikleýin görkezijisi we töwekgelçiligi bahalandyrmak

Dr. Çelik, bedeniň köpçülik görkezijisiniň (BMI) semizligi bahalandyrmakda ulanyp boljak amaly usuldygyny düşündirdi. 18.5-den aşakdaky BMI-iň agramy, 18.5 bilen 24.9 aralygynda, 25 bilen 29.9 aralygynda, aşa agramly, 30 we ondan ýokary semiz diýip toparlara bölünýändigini belläp geçdi. Şeýle-de bolsa, diňe BMI-iň ýeterlik däldigini, biliň daşyny ölçemegiň we adamyň häzirki saglyk ýagdaýyna bilelikde baha bermelidigini aýtdy.

Genetikanyň we ýaşaýyş durmuşynyň roly

Dr. semizligiň genetiki faktorlara täsir edip biljekdigini mälim etdi. Çelik, semizlik bilen maşgala taryhy bolan adamlaryň has ýokary töwekgelçiligiň bardygyny aýtdy. Şeýle-de bolsa, netijeleri kesgitlemek üçin diňe genetikanyň ýeterlik däldigini, sagdyn iýmitlenmegiň we yzygiderli maşk etmegiň genetiki töwekgelçiligi azaldyp biljekdigini aýtdy. Semizlik bejergisinde durmuş ýörelgeleriniň üýtgemeginiň möhüm orny eýeleýändigini aýtdy.

Semizligi bejermekde köptaraply çemeleşmeler

Dr. Çelik semizlik bejergisiniň köptaraply usulda çözülmelidigini aýtdy. Diyetisistiň gözegçiligi astynda guralan iýmitleniş programmalarynyň, yzygiderli fiziki işjeňligiň we özüni alyp barşyň üýtgemeginiň bejerginiň esasyny düzýändigini mälim etdi. Zerur bolanda neşe bejergisinden başga-da, hirurgiki usullaryň ösen semizlik hassalary üçin hemişelik çözgütleri hödürläp biljekdigini aýtdy.

Bariatriki hirurgiýa we ölçegler

Bariatr operasiýasynyň belli bir kriteriýalara laýyklykda geçirilýändigini aýdyp, doktor Çelik 40 ýaşdan ýokary BMI ýa-da 35 ýaşdan ýokary BMI keseli bolan we goşmaça saglyk problemalarynyň bardygyny aýtdy. Aşgazan ýeňi we aşgazan aýlawy ýaly operasiýalaryň diňe bir horlanmagy üpjün etmän, eýsem metabolik keselleri gözegçilikde saklamaga hem kömek edýändigini aýtdy.

Çalt horlanmak usullaryna üns

Dr. Çelik çalt horlanmagy wada berýän usullaryň howplaryna ünsi çekdi. Crashykylan berhizleriň we huşsuz amallaryň myşsalaryň ýitmegine, witamin we mineral ýetmezçiligine we metabolik tizligiň peselmegine sebäp bolup biljekdigini aýtdy. Sagdyn horlanmagyň hepdede 0,5-1 kilograma çenli bolmalydygyny belläp, möhüm zadyň çalt däl-de, hemişelik horlanmakdygyny aýtdy.

Hemişelik üstünlik üçin durmuş ýörelgesiniň üýtgemegi

Durnukly agram gözegçiliginiň diňe durmuşyň üýtgemegi bilen mümkindigini aýdyp, doktor Çelik deňagramly we yzygiderli iýmitleniş endikleriniň, böleklere gözegçilik etmegiň, yzygiderli maşk etmegiň we üns bermegiň möhümdigini aýtdy. Biriniň höwesini saklamak we zerur bolanda hünär goldawyny almak prosesiň üstünliklerini artdyrjakdygyny aýtdy.

Dr. Çelikiň aýdanlary semizlikiň diňe bir estetiki mesele däldigini, saglyga çynlakaý kynçylyk döredip biljekdigini we bejerginiň köptaraply çemeleşmäni talap edýändigini görkezýär. Geljekde saglyk syýasatlarynda semizlige garşy göreşmek üçin has giňişleýin strategiýalar zerur bolup biler.