Russiýanyň energiýa girdejileri ýanwar-sentýabr aýlarynda nebitiň bahasynyň ýokarlanmagyna garamazdan 17,2 göterim azaldy

Russiýanyň Maliýe ministrligi tarapyndan yglan edilen maglumatlara görä, ýurduň federal býudjetinden 2024-nji ýylyň ýanwar-sentýabr aýlarynda geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 17,2 göterim azaldy we 6,61 trillion rubldan 5,47 trillion rubla çenli azaldy. Şol döwürde energiýa elementinde umumy girdeji 1,14 trillion rubl bolan bolsa, býudjetiň umumy girdejisi 10 göterim ýokarlap, 29,64 trillion rubla ýetdi we energiýa däl girdejiler 18,8 göterim ýokarlap, 24,17 trillion rubla ýetdi.

Näme üçin energiýa girdejileri pese gaçdy we walýuta hümmetine nähili täsir edýär?

Energetika girdejileriniň peselmegi Eastakyn Gündogardaky konfliktleriň global nebit bahalaryny ýokarlandyrýan döwründe ýüze çykdy. Russiýanyň Ykdysady Ösüş ministrliginiň maglumatlaryna görä, ýurduň esasy eksport önümi bolan Ural nebitiniň ortaça barrel bahasy geçen ýylyň degişli aýy bilen deňeşdirilende sentýabr aýynda 62 göterim ýokarlanyp, 92.08 dollara ýetdi. Şeýle-de bolsa, önümçilik salgytlary we býudjet girdejileri rublda hasaplanylýandygy sebäpli, 24-nji oktýabrda 80.54 rubl bolan dollaryň hümmeti we dollaryň hümmeti, 2026-njy ýyldaky býudjet çaklamasynyň 92,2 rubldan pes bolmagy, eksport girdejileriniň býudjetde görkezilmegini çäklendirdi.

Zawod zawodynyň hüjümleri we goldaw tölegleri býudjetine nähili täsir etdi?

Halkara Energetika Guramasynyň (IEA) hasabatyna görä, Ukrainanyň uçarman hüjümleri sebäpli Russiýanyň nebiti gaýtadan işleýän zawodlarynda gaýtadan işlenýän çig nebit iýun aýynda günde 3,8 million barrele çenli azaldy, bu soňky 20 ýylda iň pes derejedir. Russiýanyň premýer-ministriniň orunbasary Aleksandr Nowak 2-nji oktýabrda eden çykyşynda hüjümleriň dowam edýändigini, ýöne gorag çäreleri bilen zyýany azaltmak üçin tagalla edilýändigini aýtdy. Beýleki tarapdan, sentýabr aýynda içerki bazarda ýangyjyň bahasyny deňleşdirmek üçin durmuşa geçirilýän "dampfer" mehanizminiň çäginde nebit kompaniýalaryna 305,5 milliard rubl tölemek býudjetiň basyşyny ýokarlandyrýan başga bir faktor boldy.

Januaryanwar-sentýabr aýlarynda dünýädäki nebit bahalarynyň ýokarlanmagyna, nebiti gaýtadan işleýän zawod desgalaryna uçarman hüjümleriniň netijesinde önümçiligiň peselmegine we içerki bazary goldamak üçin kompaniýalara tölenen köp mukdarda Russiýanyň energiýa girdejileri ep-esli azaldy. Bu wakalary göz öňünde tutup, hökümet ýylyň ahyrky býudjet defisit çaklamasyny jemi içerki önümiň 3,2 göterimine çenli ýokarlandyrdy.

Russiýanyň Maliýe ministrligi 2026-njy ýyldaky nebit we tebigy gaz girdejisi baradaky çaklamasyna 1,34 trillion rubl 7,58 trillion rubla çenli azaldy. Geljekki döwürde býudjet balansynyň gidişi; Halkara nebit bahalaryndan başga-da, rublyň hümmeti nebiti gaýtadan işleýän zawodlarda önümçilik kuwwatynyň dikeliş tizligine we hökümet tarapyndan durmuşa geçirilýän ýangyç goldaw mehanizminiň bahasyna bagly bolar.

Netije

Russiýanyň energiýa girdejileriniň azalmagy, diňe global bahalara esaslanýan girdejiniň ýokarlanmagynyň býudjet durnuklylygy üçin ýeterlik däldigini görkezýär. Önümçilik infrastrukturasyna daşary ýurt gatyşmalary we içerki bazary goramak üçin maliýe goldaw mehanizmleri, esasan, ýokary nebit bahalary bilen üpjün edilýän artykmaçlygy deňleşdirýär.

Ykdysady maglumatlar rublyň alyş-çalyş hümmetiniň üýtgemegi we nebiti gaýtadan işleýän zawodlardaky iş kesilmegi býudjet düzgünine göni basyş edýändigini görkezýär. Bu, Russiýanyň energiýa girdejilerine garaşlylygyny dolandyrmakda ýüze çykýan gurluş kynçylyklarynyň dowam edýändigini görkezýär.

Mümkin täsirler

Energiýa girdejilerindäki bu gysyş, Russiýanyň hökümetiniň döwlet çykdajylaryny optimallaşdyrmak ýa-da täze salgyt düzgünlerini girizmek zerurlygyna sebäp bolup biler. Býudjet defisitiniň ýokarlanmagyna garaşmak, ýurduň ykdysady ösüş maksatlaryna çäklendiriji täsir edip biler.

Nebiti gaýtadan işleýän zawodlarda pes önümçilik kuwwaty içerki bazardaky ýangyç üpjünçiligine täsir edip, bahalaryň ýokarlanmagyna sebäp bolup biler. Mundan başga-da, hökümetiň eksport çäklendirmelerini 2027-nji ýyla çenli uzaltmagy, nebit kompaniýalarynyň daşary ýurt bazarlarynda gazanç mümkinçiligini çäklendirip, pudagyň umumy girdejisini basyp biler.