Türk ykdysadyýetinde üznüksiz ösüş seriýasy 24 çärýege ýetdi: Hünärmenleriň möhüm duýduryşlary

Türk statistika instituty (TUIK) tarapyndan yglan edilen maglumatlara görä, 2026-njy ýylyň ikinji çärýeginde türk ykdysadyýeti geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 2,3 göterim ösüş gazandy. Bu netije bilen Türkiye yzygiderli 24 ýyl ykdysady işjeňligiň üznüksiz ösüşini dowam etdirýär. çärýege geçirdi. Hünärmenler bazaryň dinamikasyna baha berip, ösüşiň dowam edýändigine garamazdan gözegçilik edilýän haýallyk we pudaklaryň arasynda düýpli bölünişikleriň bardygyny bellediler.

Kokaeli uniwersitetiniň Ykdysadyýet bölüminiň mugallymy Dos. Doktor Özgür Baýram Soýlu we ykdysatçy Şewket Saýılgan häzirki ykdysady ýagdaýy, maýa goýum islegini we geljekdäki ýagdaýlary seljerip, möhüm duýduryşlar berdiler.

Dezinflýasiýa prosesine laýyk gelýän deňagramly haýallyk

Dos. Doktor Özgür Baýram Soýlu, soňky jemi içerki önümiň (JIÖ) maglumatlaryň dezinflýasiýa syýasatlaryna laýyk gelýän gözegçilik astyndaky tendensiýany tassyklaýandygyny aýtdy. Her ýyl potensialdan pes bolsa-da, deňagramly ösüş ýolunyň saklanýandygyny mälim eden Soýlu, geçen çärýekde güýjüň ýitmeginden soň çärýekleýin dikeldişiň ykdysady işjeňligiň düýbünden gaýdyp gelmek synanyşygydygyny aýtdy.

Sarp ediş çykdajylarynyň henizem ösüşiň esasy hereketlendirijisidigini belläp, Soýlu, maliýe düzgün-nyzamy we tygşytlaýyş çäreleri sebäpli döwlet çykdajylarynyň gysylmagynyň pul syýasatynyň berkleşmegini goldaýandygyny aýtdy.

Makroykdysady deňagramlylygyň iň duýgur nokadynyň maýa goýumlarydygyny aýdan Soýlu, ýokary maliýeleşdiriş çykdajylarynyň we näbellilikleriň öndürijileriň kuwwatyny artdyrmak islegini basyp ýatyrýandygyny aýtdy. Oba hojalygynyň we informatikanyň pudaklaýyn esasda öňe gidendigini, berk pul syýasatyna duýgur gurluşyk pudagynyň bolsa 1,9 göterim azalmak bilen negatiw tapawudyň bardygyny görkezdi. Soýlu önümçilik we netijelilik özgertmeleri gyssagly durmuşa geçirilmese, häzirki deňagramlylyk prosesiniň stragflasiýa duzagyna öwrülip biljekdigini duýdurdy.

Pudaklaryň arasyndaky ýiti bölünişik we döwük gurluş

Ykdysatçy Şewket Saýılgan ösüş maglumatlarynyň ilkinji seredişde oňyn görünýändigine garamazdan, jikme-jikliklerde çynlakaý gowşak taraplaryň bardygyny aýtdy. Saýılgan, 2026-njy ýylyň ikinji çärýeginde ykdysadyýetiň her ýylda 2,3 göterim we çärýekde 1,1 göterim ösendigini, möwsümleýin we senenama täsirleri üçin düzedilendigini we ösüş depgininiň peselmeginiň dowam edýändigini aýtdy.

Jemi içerki önümiň häzirki bahalarda takmynan 19,87 trillion TL ýetendigini bellän Saýylgan, pudagyň paýynyň 18,6 göterim, önümçilik pudagynyň paýynyň 15,8 göterim, hyzmatlar pudagynyň paýynyň 24,5 göterimdigini aýtdy. Inflokary inflýasiýa gurşawynda nominal ululyklaryň çalt ýokarlanmagyny hakyky ykdysady dinamika bilen garyşdyrmaly däldigini aýtdy.

Hakyky ösüş depginleriniň pudaklaýyn paýlanyşyna ünsi çeken Saýılgan aşakdaky maglumatlary paýlaşdy:

Oba hojalygy 13,3 göterim, maglumat we aragatnaşyk 8,6 göterim, senagat 2,4 göterim, önümçilik pudagy 2,4 göterim, maliýe we ätiýaçlandyryş 2,1 göterim ýokarlandy ; söwda, transport, ýaşaýyş jaýy we azyk hyzmatlary diňe 0,5 göterim ýokarlanyp biler . Gurluşyk pudagy 1,9 göterim azaldy. Saýılgan ösüşiň giňden ýaýramandygyny we pudaklaryň arasynda çuňňur boşlugyň bardygyny aýtdy.

2026-njy ýylyň ahyrynda üç dürli ösüş ssenariýasy

Şewket Saýılgan ýylyň birinji ýarymynda ortaça 2,5 göterim ösüşden soň, Orta möhletli maksatnama (MTP) 3,8 göterim derejesine ýetmek gaty kynlaşandygyny we 2026-njy ýylyň dowamynda üç mümkin bolan ssenariýany paýlaşandygyny aýtdy:

Saýılganyň seljermesine görä, ssenariýalar aşakdaky görnüşde düzülendir:

Oňyn ssenariýa (3.2 - 3,5 göterim): inflýasiýa çalt peselse, göterim derejeleri gowşadylsa we eksport we sarp ediliş dikeldilse dogry bolar.

Esasy ssenariýa (2.6 - 3.0 göterim): Häzirki berkitme ädimleri we ortaça içerki isleg dowam etse, iň ähtimal senari.

Töwekgelçilikli ssenariýa (1.8 - 2,3 göterim): Energiýa zarbalarynyň, daşarky islegiň gowşaklygynyň we karz krizisiniň utgaşmagy sebäpli ýüze çykyp biljek töwekgelçilikli ýagdaýy aňladýar.

Türk ykdysadyýetiniň çökgünlikde däldigini, ýöne gaz pedalyndan aýak alandygyny aýdan Saýılgan, kompaniýalara nagt pul dolanyşygyny, az karzy we maliýeleşdiriş çykdajylaryny bu amalda ýokary dolanyşyga däl-de, iň az derejede saklamagy maslahat berdi.