Gysgaça
- Doktor Hamza Bozkyr, köpçüligiň arasynda giňden ýaýran kömelegi kesgitlemek usullarynyň ylmy güýjüniň ýokdugyny we ölüm howpuny döredýändigini aýtdy.
- Tebigatdan ýygnanan kömelekleriň zäherlidigini ýa-da ylmy esaslarynyň ýokdugyny kesgitlemek üçin ulanylýan adaty usullar.
- Hünärmenler ýabany kömelekleri iýmegiň ýerine belli bir önümçilik ülňüleri bilen ösdürilip ýetişdirilen kömelekleriň ileri tutulmalydygyny nygtaýarlar.
Tebigatdan ýygnanan kömelekleriň zäherlidigini ýa-da ylmy esaslarynyň ýokdugyny kesgitlemek üçin ulanylýan adaty usullar. Sakarya amaly ylymlar uniwersiteti (SUBÜ) Pamukowa hünärment mekdebiniň azyk önümlerini gaýtadan işlemek bölüminiň müdiri, professor Hamza Bozkyr raýatlara köpçüligiň arasynda dogry hasaplanýan ýalňyşlyklaryň ölüm howply netijeleriniň bolup biljekdigini duýdurdy. Hünärmenler ýabany kömelekleri iýmegiň ýerine belli bir önümçilik ülňüleri bilen ösdürilip ýetişdirilen kömelekleriň ileri tutulmalydygyny nygtaýarlar.
Näme üçin adaty kömelek synaglary ygtybarly däl?
Prof. Doktor Hamza Bozkyr kömelegiň zäherlidigini ýa-da düýbünden nädogrydygyny kesgitlemek üçin ulanylýan usullaryň bardygyny aýtdy. Bozkyr: "Mör-möjekler we ulitkalar tarapyndan iýilýän kömelekler adamlar üçin ölüme sebäp bolup biler. Kümüş çemçe ýa-da sogan bilen bişirilende kömelegiň garalmagy onuň zäherlidigini görkezmeýär; bu kömelekdäki fermentleriň kislorod bilen girýän himiki täsiri. Toksini tagam ýa-da ys synagy arkaly kesgitlemek mümkin däl."
Zäherli kömelek görnüşlerini nädip tapawutlandyrmaly?
Türkiýede kömelek zäherlenmesinde iň uly paýy bolan Amanita phaloidler, köplenç dub we kashtan tokaýlarynda ösýär. Prof. Doktor Bozkyr: "Amanita muscaria (uçýan agarik) gyzyl gapak we ak tegmiller bilen ünsi özüne çekýär, Omphalotus olearius (ýalan alder kömelegi) agaç kökleriniň töweregindäki toparlary bilen ünsi özüne çekýär. Bu görnüşler iýilýän kömelekler bilen garylyp, saglyk meselelerine sebäp bolup biler.
Sakarýanyň tokaý ýerlerinden ýygnanan ýabany kömelekleri nädogry kesgitlemek, hünärmenler tarapyndan 2026-njy ýylyň 11-nji noýabryndaky ýagdaý üçin saglyga çynlakaý howp hasaplanýar. Prof. Dr. Hamza Bozkyr kömelekleriň klassifikasiýasynyň mikroskopiki gözden geçirilişi we tejribäni talap edýändigini, nesilden-nesle geçip, "atam hem ýygnady" ýaly ýalňyş maglumatlaryň taşlanmalydygyny aýtdy.
Iýmit howpsuzlygynyň çäginde, ýabany kömelek iýen ýagdaýynda, dogry bejeriş usulyny kesgitlemek üçin hassahana ýüz tutanyňyzda sarp edilen kömelek nusgasynyň bolmagy gaty möhümdir. Hünärmenler islendik şübheli kömelege degilmeli däldigini, zäherlenmeleriň bagyr ýa-da böwrek transplantasiýasy, hatda ölüm ýaly çynlakaý hadysalara sebäp bolup biljekdigini ýatladýarlar.
Adaty usullar durmuşyňyzy howp astyna salýar
Köpçüligiň arasynda giňden ýaýran "sogan bilen nahar bişirmek" ýa-da "mör-möjek iýse iýmek" ýaly usullar hiç hili gorag üpjün etmeýär. Bu usullara bil baglamak, zäherli kömelekleri ünsden düşürip bolmajak we düzedip bolmajak saglyk meselelerini ulanmaga çagyrýar.
Höwesjeň kollektorlara garaşýan çynlakaý howplar
Tebigatdan kömelekleri bilmän ýygnaýan raýatlar bagyr we böwrek ýetmezçiligi ýaly ömre howp salýar. Aýry-aýry diskriminasiýa edilmedik kömelekler, esasanam tejribe talap edýänler, gyssagly lukmançylyk kömegini talap edýän zäherlenmeleriň köpelmegine sebäp bolup biler.
Çeşme: Milliyet
Bu habar çeşme habaryndan emeli aňyň goldawy bilen taýýarlandy we türk dilinden maşyn terjimesi arkaly terjime edildi. Biz nähili işleýäris?
Teswirler (0)
Teswir ýaz
Entek teswir ýazylmandyr. Ilkinji teswiri siz ýazyň!