Ysraýyl syýasatynda ýer titremesi: Netanýahudan Rabbi Landonyň goşunynyň çykyşyna çenli ýiti reaksiýa

Ultra-prawoslaw (Haredi) ýewreýleriň Ysraýylda hökmany harby gulluga goşulmagy baradaky çekişmeler dini ýolbaşçylar bilen hökümetiň arasynda görlüp-eşidilmedik dartgynlyga sebäp boldy. Haredi jemgyýetiniň iň täsirli ruhy liderlerinden Rabbi Lando Ysraýyl goşunyna goşulan dindarlary ýurtda ýer titremesi bolan "adam öldürmekde" günäkärledi. Premýer-ministr Benýamin Netanýahu bu sözlere sosial mediýada çalt we ýiti jogap berdi.

Netanýahunyň Rabbi Landoga gödek jogaby: "Gorkuzýan"

Netanýahu ABŞ-da ýerleşýän sosial media platformasy X-daky resmi beýanynda Rabbi Landonyň Ysraýyl Goranmak Güýçlerine (IDF) garşy aýyplamalaryny "gorkunç" diýip häsiýetlendirdi. Netanýahu, ýurduň howpsuzlygy üçin janyna howp abanýan ähli esgerleri gorap, dünýewi ýa-da Haredi bolsun, ähli harby agzalaryň watany we raýatlary goramak üçin uly howp abanýandygyny aýtdy. Premýer-ministr harby gullugyň mukaddesligine ünsi çekip: "Bu gahrymanlar jemgyýetiň ähli gatlaklaryndan we şübhesiz Töwrat dünýäsinden çuňňur minnetdarlyga, minnetdarlyga we doly goldawa mynasyp" -diýdi.

Mugallym Landodan çynlakaý aýyplamalar: "Hormat üçin uruş edýärler"

Krizisi tutaşdyran sözler 7-nji kanal teleýaýlymynyň habarlary bilen aýan boldy. Bnei Brakdaky öýünde Töwrat mekdebiniň (esheşewa) dolandyryjylary bilen duşuşan aşa prawoslaw lideri Döw Lando, sagçy koalisiýa hökümetiniň Haredi ýaşlaryny zor bilen işe almak synanyşygyna garşy söweş yglan etdi. Lando hökümeti we Maliýe ministri Bezalel Smotriçiň ýolbaşçylygyndaky Dini Sionizm hereketini nyşana alyp, vitriol ulandy. Lando, harby gulluga goşulýan Haredim halkynyň hakykatdanam "ganhor" bolandygyny öňe sürdi we "Trikotaipp kippany geýýänleri hem öz içine alýan erbet adamlar bar. Olar adam öldürmegi höweslendirýärler. Olar jany halas etmek üçin däl-de, döwletiň abraýy üçin söweşýärler." Şeýle hem harby operasiýalaryň kanunylygyny sorag astyna aldy.

25-nji iýunda karar we koalisiýany sarsdyran harby gullukdan boşatmak krizisi

Takmynan 10 million ilaty bolan Ysraýylda, ilatyň 13 göterimini düzýän Haredi ýewreýleri, dini okuwlaryna päsgel berýänligi sebäpli harby gulluk etmekden düýbünden ýüz öwürýärler. Manyurtda köp ýyl bäri bar bolan bu artykmaçlyk, Ysraýylyň Courtokary kazyýetiniň 2024-nji ýylyň 25-nji iýunyndaky taryhy karary bilen sarsdyryldy. Kazyýet Haredimi ähli raýatlar üçin hökmany bolan harby gullukdan boşatmagyň kanuny esaslarynyň ýokdugyny aýtdy. Bu karar koalisiýanyň esasy daşy bolan Netanýahu hökümetindäki Haredi partiýalaryny oýardy. Syýasy barlygyny bu boşatmagyň goragy bilen baglanyşdyrýan taraplar Netanýahunyň täze kanuny kadalaşdyrmak üçin edýän basyşyny artdyrsa-da, ylalaşyga gelmezlik ýurdy çuňňur dolandyryş krizisine eltdi.