PISA 2025 Türkiyə Hesabatı: Süni intellektin sorğulanmasında OECD orta göstəricisini keçdik

Türkiyənin Qlobal Tənəzzülə Qarşı Artış Trendi

PISA 2025 məlumatlarını təhlil edən Dr. İpek Coşkun Armağan bildirib ki, Türkiyədə tələbələrin nisbətinin əsas bilik səviyyəsinin altına düşməsi son dərəcə kritik bir uğurdur. Armağan 2022-ci ildən 2025-ci ilə qədər uzanan dövrdə bütün elm, oxuma və riyaziyyat sahələrində bu enişin davam etdiyini vurğulayaraq, OECD daxilində bunun əksi enişin yaşandığına diqqət çəkdi. Qlobal miqyasda öyrənmə itkilərinin dərinləşdiyi bu dövrdə Türkiyənin müsbət fərqləndirməsinin əhəmiyyətini vurğulayan Armağan, inkişafın xüsusilə elm sahəsində özünü büruzə verdiyini bildirdi.

Türkiyədə tələbələrin əksəriyyətinin birdən çox sahədən deyil, yalnız bir sahədə, əsasən də riyaziyyatdan çətinlik çəkdiyini ifadə edən Armağan, bu qiymətləndirmələri etdi: "Bu cədvəl Türkiyənin OECD ortalamasından ciddi şəkildə fərqləndiyini göstərir. OECD ölkələrində əsas bacarıq problemi bir çox sahələri əhatə etsə də, ölkəmizdə bu vəziyyət xüsusilə riyaziyyat sahəsindəki əsas tələbələrin dərəcəsinə çata bilmədiyi gerçəyi göstərir. riyaziyyat üzrə səriştəlilik İƏİT-in orta səviyyəsindən yüksəkdir.

Süni İntellektin İstifadəsi və Məlumat Sorğu Bacarığında OECD Performansından yuxarı

PİSA 2025 çərçivəsində ilk dəfə araşdırılan süni intellektdən istifadə təcrübələri türk tələbələrin texnologiya istehlakından kənara çıxdığını və sorğu-sual yanaşmasını mənimsədiyini göstərdi. Türkiyədə tələbələrin yüzdə 52,4-ünün həftədə ən az bir dəfə süni intellekt alətlərindən öyrənmə məqsədi ilə istifadə etdiyini bildirən Prof. Dr. Rəhmet Savaş, bu nisbətin OECD ortalaması olan yüzdə 45,5-dən xeyli yuxarı olduğunu bildirdi.

Daha da əhəmiyyətlisi, süni intellekt tərəfindən istehsal edilən məlumatların doğruluğuna şübhə etməyi öyrəndiklərini ifadə edən türk tələbələrin nisbəti OECD ortalamasını yüzdə 68,1 ilə yüzdə 62,6 aşdı. Bu məlumatların təhsil texnologiyaları baxımından yeni bir dövrə işarə etdiyini söyləyən Dr. İpek Coşkun Armağan, "Təhsildə süni intellektin müzakirəsini yalnız istifadə tezliyi ilə məhdudlaşdıra bilmərik. Əsas təyinedici amil şagirdin bu vasitələrdən hansı məqsədlə istifadə etməsi və istehsal edilən məlumatları süzgəcdən keçirə bilməsidir" dedi.

Qlobal miqyasda digər uğurlu təhsil sistemləri ilə müqayisələr olduqca təəccüblü nəticələr ortaya qoydu. Prof. Dr. Rəhmet Savaşın paylaşdığı məlumatlara görə, PISA-nın ən müvəffəqiyyətli sistemlərindən biri olan B-S-J-Z (Çin) süni intellektin istifadəsində yüzdə 40,7 və istehsal edilən məlumatları qiymətləndirmə qabiliyyətində yüzdə 44,6 ilə OECD ortalamasının altında qaldı. Yaponiya 27,4 faizlə süni intellektdən ən aşağı istifadə nisbətinə malik olduğu halda, Sinqapur bu sahədə 65,6 faiz istifadə və 81 faiz sorğu nisbəti ilə qlobal liderliyini qoruyub.

Rəqəmsal Fokus, Gender Balansı və Xroniki İşdən Çıxma Problemi

Tədqiqatın başqa bir təəccüblü nəticəsi rəqəmsal cihazların yaratdığı diqqəti yayındırma ilə bağlı idi. Türkiyədə tələbələrin yüzdə 62,5-i rəqəmsal cihazların səbəb olduğu diqqətin yayındırılmasını yaşamadıqlarını, OECD-nin yüzdə 39,2 orta göstəricisindən xeyli yüksək olduğunu bildirib. Bu, türk tələbələrin rəqəmsal mühitlərdə diqqətini cəmləmə qabiliyyəti baxımından Yaponiya və Koreya kimi uğurlu ölkələrlə eyni dözümlülük nümayiş etdirdiyini sübut etdi.

Prof. gender əsaslı müvəffəqiyyət paylanmasını araşdırır. Doktor Rahmet Savaş qlobal və yerli dinamika arasındakı fərqlərə toxundu. OECD-də qızlar oxumaqda oğlanlardan 30 xal, oğlanlar isə riyaziyyatda 13 xal qabaqlayırlar. Türkiyədə bu boşluq elmdə 4 bal olan oğlanların, oxumaqda 22 bal olan qızların, riyaziyyatdan 18 bal toplayan oğlanların xeyrinə formalaşıb.

Bütün bu müsbət irəliləyişlərə baxmayaraq, Türkiyə təhsil sisteminin həll etməli olduğu ən xroniki problemlərdən biri də "məsələ ilə bağlı davamsızlıq"dır. Koreya, Sinqapur və Yaponiya kimi ən yaxşı ölkələrdə məktəbə davamiyyət nisbətləri son dərəcə yüksək olsa da, Türkiyədə bu nisbət yüzdə 37,2 olmaqla OECD ortalamasından təxminən 29 bal geri qalır. PISA 2025 nəticələrinin ümumilikdə Türkiyə üçün ümidverici mənzərə yaratdığını deyən ekspertlər bal artımlarının qalıcı olması üçün məktəbdən yayınma probleminin təcili olaraq diqqət mərkəzində saxlanılması və sahə məlumatlarına əsaslanan uzunmüddətli siyasətlərin qətiyyətlə həyata keçirilməsi ilə bağlı həmfikirdirlər.