PISA 2025 Türkiye hasabaty: Emeli intellekt soraglarynda OECD-den ortaça geçdik

Türkiýäniň global çökgünlige garşy ösüşi

PISA 2025 maglumatlaryny seljerip, doktor İpek Koşkun Armağan, Türkiýede esasy bilim derejesinden pes okuwçylaryň sanynyň peselmeginiň diýseň möhüm üstünlikdigini aýtdy. Armağan, bu pese gaçmagyň 2022-nji ýyldan 2025-nji ýyla çenli aralykda ylym, okamak we matematika ugurlarynyň hemmesinde dowam edendigini aýtdy we tersine pese gaçmagyň OECD-de bolandygyny görkezdi. Armağan, okuw ýitgileriniň dünýä derejesinde çuňlaşýan döwründe bu döwürde Türkiýäniň oňyn tapawudynyň möhümdigini belläp, gowulaşmagyň ylym pudagynda has aýdyň görünýändigini aýtdy.

Türkiýedäki talyplaryň köpüsiniň diňe bir ugurda däl-de, diňe bir ugurda kynçylyk çekýändigini öňe süren Armagan, aşakdaky baha berdi: "Bu tablisada Türkiýäniň OECD-den ortaça tapawudynyň bardygyny görkezýär. OECD ýurtlarynda esasy hünär meselesi köp ugurlary öz içine alýan bolsa-da, biziň ýurdumyzda bu ýagdaý matematika ugrundan has ýokary derejededir. we bu ugurdaky bilim syýasatlaryny kesgitledi. "

Emeli intellektiň ulanylyşynda OECD-iň öndürijiligi we maglumat soramak ukyby

PISA 2025-iň çäginde ilkinji gezek gözden geçirilen emeli intellekt ulanylyşy, türk okuwçylarynyň tehnologiýany sarp etmegiň çäklerinden çykandygyny we sorag soraglaryny kabul edendigini görkezdi. Türkiýedäki okuwçylaryň 52,4 göteriminiň hepdede azyndan bir gezek öwrenmek maksady bilen emeli intellekt gurallaryny ulanýandygyny mälim eden professor doktor Rahmet Sawaş, bu görkezijiniň OECD-den ortaça 45,5 göterimden ýokarydygyny aýtdy.

Has möhümi, emeli intellekt tarapyndan öndürilen maglumatlaryň dogrulygyna şübhelenmegi öwrenendiklerini mälim eden türk talyplarynyň derejesi, OECD-den ortaça 62,6 göterimden, 68,1 göterimden geçdi. Doktor bu maglumatlaryň bilim tehnologiýalary taýdan täze döwri görkezýändigini aýtdy. İpek Koşkun Armağan: "Bilimde emeli intellektiň ara alnyp maslahatlaşylmagyny diňe ulanylyş ýygylygy bilen çäklendirip bilmeris. Esasy kesgitleýji okuwçynyň bu gurallary ulanmagy we öndürilen maglumatlary süzmek ukybydyr."

Dünýädäki beýleki üstünlikli bilim ulgamlary bilen deňeşdirmeler gaty geň galdyryjy netijeleri ýüze çykardy. Prof. Dr. Rahmet Sawaşyň paýlaşan maglumatlaryna görä, PISA-nyň iň üstünlikli ulgamlaryndan biri bolan B-S-J-Z (Hytaý) emeli intellekt ulanylanda 40,7 göterim we öndürilen maglumata baha bermek ukybynda 44,6 göterim bilen OECD-den ortaça galdy. Artificialaponiýa 27,4 göterim emeli intellekt ulanylyşynyň iň pes derejesine eýe bolsa-da, Singapur bu ugurda 65,6 göterim we gözleg derejesi 81 göterim bilen dünýäde öňdebaryjylygyny saklady.

Sanly fokus, jyns deňagramlylygy we hroniki ýokluk meselesi

Gözlegiň ýene bir ajaýyp netijesi, sanly enjamlaryň döreden ünsüni sowmak boldy. Türkiýede okaýan talyplaryň 62,5 göterimi sanly enjamlar sebäpli ünsüni sowmaýandyklaryny, OECD-den ortaça 39,2 göterim ýokarydygyny aýtdy. Bu, türk talyplarynyň Japanaponiýa we Koreýa ýaly üstünlikli ýurtlara sanly gurşawda ünsi jemlemek ukyby taýdan şuňa meňzeş çydamlylygyny görkezendigini subut etdi.

Prof. jyns esasly üstünlik paýlanyşyny gözden geçirýär. Doktor Rahmet Sawaş global we ýerli dinamikanyň arasyndaky tapawutlara degip geçdi. OECD-de gyzlar okamakda oglanlardan 30 bal, oglanlar matematika boýunça 13 bal öňde barýarlar. Türkiýede bu boşluk, ylymda 4 oçko toplan oglanlaryň, okamakda 22 bal gazanan gyzlaryň we matematika boýunça 18 bal gazanan oglanlaryň peýdasyna emele gelýär.

Bu oňyn ösüşleriň hemmesine garamazdan, türk bilim ulgamynyň çözmeli iň hroniki meseleleriniň biri "ýokluk". Koreýa, Singapur we Japanaponiýa ýaly ýokary ýurtlarda mekdebe gatnamagyň derejesi gaty ýokary bolsa-da, Türkiýede bu görkeziji 37,2 göterim bolup, OECD-den ortaça 29 bal yzda. PISA 2025 netijeleriniň, umuman alanyňda, Türkiýe üçin geljegi uly surat döredýändigini mälim eden hünärmenler, balyň ýokarlanmagynyň hemişelik bolmagy üçin mekdebiň ýoklugy meselesiniň gyssagly ünsi jemlemelidigini we meýdan maglumatlaryna esaslanýan uzak möhletleýin syýasatlaryň tutanýerlilik bilen alnyp barylmalydygy bilen ylalaşýarlar.