BMG 81-nji Baş Assambleýasy Nýu-Yorkorkda duşuşýar: Global liderler möhüm sammitde duşuşarlar

193 agza döwletiň döwlet, hökümet baştutanlaryny we daşary işler ministrlerini birleşdirýän Birleşen Milletler Guramasynyň (BMG) Baş Assambleýasy şu ýyl uly diplomatik işjeňlik bilen gapylaryny açýar. BMG-nyň Nýu-Yorkorkdaky baş edarasynda geçiriljek ýokary derejeli hepdäniň dowamynda global meseleler we halkara krizisler iň ýokary derejede ara alnyp maslahatlaşylar. 22-28-nji sentýabr aralygynda geçiriljek sammit dünýä syýasatynyň ýüreginiň Nýu-Yorkorkda urmagyny üpjün eder.

Global diplomatiýada taryhy çykyşlar we Erdoganyň 16-njy salgysy

Şu ýylky sammitde BMG-nyň Baş sekretary Antonio Guterres iň soňky gezek açylyş wezipesini ýerine ýetirer. BMG-nyň 81-nji Baş Assambleýasyna Bangladeşiň Daşary işler ministri Halilur Rahman ýolbaşçylyk eder. Baş Assambleýanyň 1955-nji ýyldan bäri dowam edip gelýän däp-dessurlary bozulmaz we açylyş çykyşlary degişlilikde Braziliýa we ýer eýesi ABŞ tarapyndan bolar. Türkiye wekilçilik edýän sammite gatnaşjak Prezident Rejep Taýyp Erdogan, ilkinji gün 4-nji ýerde münbere çykmak bilen 16-njy gezek BMG Baş Assambleýasynda çykyş eder. "Ynamy dikeltmek, özgerişleri dolandyrmak: BMG hemmeler üçin önümçilik netijeleri" mowzugy bilen duşuşjak geňeşe 150-den gowrak döwlet we hökümet baştutany, şeýle hem ýokary derejeli işgärler gatnaşar.

Gaza, Uruşlar we Global howplar Bütindünýä gün tertibinde

Dünýäniň dürli künjeklerinde dowam edýän konfliktler, liderleriň BMG-nyň münberinden eden çykyşlarynda we ikitaraplaýyn gatnaşyklarda ileri tutulýan meseleleriň biri bolar. Esasanam Gazadaky genosid köp lideriň çykyşynda esasy gün tertibi bolar diýlip garaşylýar. Mundan başga-da, Russiýa-Ukraina urşy, Eýrana garşy hüjümler, Hormuz bogazynda nawigasiýa azatlygy, Kipr meselesi, Sudandaky çaknyşyklar we gumanitar ýagdaý, Mýanma we Gaitidäki krizisler ara alnyp maslahatlaşylar. Mundan başga-da, ýokary derejeli panellerde howanyň üýtgemegi, emeli intellekt, ýadro ýaragsyzlanmagy, global saglyk krizisleri we Durnukly ösüş maksatlary ýaly möhüm meseleler ara alnyp maslahatlaşylar.

Netanýahu we Nýu-Yorkorkdaky wiza impassyna garşy ICC karary

Baş Assambleýanyň çäginde iň köp ara alnyp maslahatlaşylan meseleleriň biri, Halkara Jenaýat Kazyýeti (ICC) tarapyndan Ysraýylyň premýer-ministri Benýamin Netanýahunyň 2024-nji ýylda çykaran tussaglyk kararynyň ýerine ýetirilip-edilmezligi boldy. Nýu-Yorkorkuň häkimi Zohran Mamdani Netanýahunyň tussag edilmelidigini öňe sürdi we ýerli häkimiýetleriň çägini çäklendirjekdigini aýtdy, ýöne federal hökümetiň çäre görmelidigini aýtdy. ABŞ administrasiýasy Netanýahunyň tussag edilmejekdigini aç-açan aýtdy. Beýleki tarapdan, ABŞ sammite gatnaşmagyna garaşylýan Palestina prezidenti Mahmud Abbasyň we palestinaly resmileriň wiza haýyşlaryny ýene bir gezek ret etdi we bu diplomatik toparlarda uly seslenme döretdi. 2026-njy ýylyň 31-nji dekabrynda iş möhleti gutarýan Guterresden soň işe başlajak täze Baş sekretar üçin lobbiçilik işi, bu sammitiň fonunda iň möhüm diplomatik ösüşleriň biri bolar.