Global söwdanyň möhüm derwezesi duýduryşy ýokarlandyrýar: Bab al-Mandab bogazynda gämi gatnawynda Huti howpy we uly çöküş

Gyzyl deňzi we Aden aýlagyny birleşdirýän we global deňiz söwdasynyň iň möhüm suw ýollaryndan biri bolan Bab al-Mandab bogazy, Yemenemeniň günbatar kenaryndaky harby dartgynlylygyň ýokarlanmagy sebäpli taryhynda iň uly krizislerden birini başdan geçirýär. Yemenemeniň hökümet güýçleri bilen Ansarullah hereketi (Hussiler) arasyndaky çaknyşyklaryň güýçlenmegi strategiki bogazda söwda gämileriniň hereketini togtatdy. Howpsuzlyk töwekgelçiliginiň iň ýokary derejesi halkara ýük daşaýan ägirtleri we global üpjünçilik zynjyryny uly kynçylyklara çekýär.

Babülmandep bogazyndaky tankydy çäkden aşakda gämi gatnawy azaldy

Sebitdäki harby güýçlenmegiň gönüden-göni netijesi hökmünde Bab al-Mandab bogazyndan geçýän söwda gämileriniň sanynda adatdan daşary azalma hasaba alyndy. Deňiz yzarlaýyş ulgamlaryndan alnan häzirki maglumatlara görä, sişenbe güni bogazdan diňe 25 gämi geçdi, olaryň 11-si giriş, 14-si çykyş. Çarşenbe güni işjeňlik birneme ýokarlandy we 16 giriş we 12 çykyş bilen 28 gämä çenli ýokarlandy, penşenbe güni jemi 10 söwda gämisi hasaba alyndy, 10 giriş we 16 çykyş.

Soňky üç günde jemi 79 gäminiň geçen bogazy, krizisden öňki döwürde her günde ortaça 70-75 gämi kabul etdi. Hüjümler we gabaw howplary sebäpli uzak wagtlap günde 35-40 gämä çenli azalýan ulag, soňky wakalar bilen dünýä bazaryndaky gowşaklygy çuňlaşdyrýan bu möhüm çäkden aşak düşdi.

Strategiki Zukur adasy hutileriň gözegçiliginde boldumy?

Yemenemeniň günbatar kenaryndaky hökümet güýçleri bilen hutileriň arasyndaky gyzgyn çaknyşyk sebitdäki strategiki nokatlara gözegçilik etmekde uly näbellilik döretdi. Hökümet goşunlary Muha şäherindäki we onuň töweregindäki Huti pozisiýalaryna garşy giň gerimli operasiýa başlandyklaryny habar berenlerinden soň, hutiler günbatar kenarýaka etraplarynda söweşleriň gutarandygyny we hökümet güýçleriniň yza çekilmäge mejbur bolandygyny öňe sürdüler.

Bu harby işjeňlik bilen bir wagtyň özünde, möhüm ýerde we Gyzyl deňziň Babülmandep bogazyna örän ýakyn ýerde ýerleşýän Zukur adasy -yň hutileriň eline düşendigi öňe sürülýär. Mediaerli metbugat çeşmeleri we "Al-Hodhod" atly platforma adanyň gözegçiliginiň üýtgändigini habar berseler-de, Yemenemeniň prezident geňeşiniň agzasy Tarik Salehiň ýolbaşçylygyndaky Milli garşylyk güýçleriniň gözegçiligi astyndaky adanyň ýagdaýy barada taraplardan entek resmi tassyknama ýok. Zukur adasy, Gyzyl deňizdäki agalyk ediji orny we harby işjeňlige gözegçilik etmekde möhüm nokat hasaplanýar.

Global energiýa koridorlarynda goşa bogaz töwekgelçiligi we blokada howpy

Dünýäniň iň uly nebit eksportçysy Saud Arabystanyna garşy deňiz gabawyny yglan eden hutileriň Bab al-Mandebe doly gözegçilik etmek baradaky tagallasy Aýlag sebtindäki nebit öndürijilerini dünýä bazarlaryndan izolirlemek howpuny döredýär. ABŞ bilen Eýranyň arasyndaky dartgynlylygyň merkezi bolan Hormuz bogazynyň günbatar tarapyndaky bu suw ýoly, "goşa Bosfor" howpy bilen global energiýa üpjünçiliginiň howpsuzlygyna gönüden-göni howp salýar.

Iň dar nokadynda bary-ýogy 29 kilometre barabar bolan Babülmendep bogazy, harby howp astynda gämi gatnawyny iki dar kanala gysmak arkaly geçişi mümkin däl edýär. Taryhda "Gözýaşyň derwezesi" diýlip hem atlandyrylýan bu strategiki geçiş, Sues kanalynyň üsti bilen Aziýadan Europeewropa harytlar we energiýa çeşmeleri üçin aýrylmaz günorta derwezesidir.

Gowy umyt marşruty çykdajylary ýokarlandyrýar we nebitiň bahasyny ýokarlandyrýar

Sebitdäki howpsuzlyk töwekgelçiligi dolandyryp bolmajak derejä ýetensoň, global deňiz we energiýa ägirtleri Günorta Afrikadaky Gowy Umyt Kepisine tarap ugurlaryny dowam etdirýärler. Afrika yklymynyň günortasyndan aýlanmak ýelkenli wagtlary hepdelere çenli uzaldýar we ýük tölegleriniň we ätiýaçlandyryş çykdajylarynyň ýokarlanmagyna sebäp bolýar. Analitikler Hutileriň bogazdaky harby basyşynyň artmagy global nebit bahalarynyň täze ýokarlanmagyna ýol açyp biljekdigini duýdurýarlar.

Prezident Geňeşiniň başlygy Alimi: Babulmandep diňe Yemenemen üçin däl, eýsem dünýä söwdasy üçinem

Yemenemeniň Prezident Geňeşiniň başlygy Raşad al-Alimi, Saud Arabystanynyň paýtagty Riýadda Müsüriň Sanaadaky ilçisi Ihab Abu Seri bilen bolan duşuşygynda Bab al-Mandab bogazynyň töwereginde harby güýçlenmegiň döredýän global howplaryna ünsi çekdi.

Alimi, Eýranyň Bab al-Mandap we Gyzyl deňze täsir sferasyny döretmegi maksat edinýändigini, hutileri günbatar kenarlaryna tarap öňe gitmäge höweslendirýändigini aýtdy. Tähranyň şeýle usul bilen dünýä söwdasyna edilýän halkara basyşynyň bahasyny tölemek isleýändigini bellän Alimi, Bab al-Mandapdaky ýagdaýa diňe Yemenemeniň içerki meselesi hökmünde garalyp bilinmejekdigini aýtdy. Gyzyl deňiz, Sues kanaly bilen Hindi ummanynyň arasyndaky Bosforyň strategiki köpri roluny ýada salan Alimi, bu ýerdäki howpsuzlyk gowşaklygynyň dünýä ykdysadyýetini gönüden-göni sarsdyrjakdygyny aýtdy.