Konstitusiýa kazyýetiniň emläk hukuklarynyň bozulmagy baradaky karary: Iş ýerleriniň öňündäki päsgelçiliklere gaýtadan garamak

Konstitusiýa kazyýeti, Mardiniň Midýat etrabynda kazyýet binasy hökmünde ulanylýan binanyň öňünde goýlan anyk päsgelçilikleriň goňşy dükanlaryň ulanylmagynyň öňüni alýandygy sebäpli emläk hukuklarynyň bozulandygyny aýtdy. 2026-njy ýylyň 18-nji maýynda çykarylan kararda we Nuri Onala degişli gozgalmaýan emläklere girmegi çäklendirmek we administrasiýa bu ýagdaý üçin öwezini dolmazlyk bikanun hasaplandy.

Arza beriji Nuri Onal, 2016-njy ýylda satyn alan dükanlarynyň öň tarapy howpsuzlyk çäreleri bilen ýapylansoň, kärende töleginiň ýitirilendigini aýdyp, özüne garşy kazyýet işi açdy. Administratiw kazyýet emlägiň päsgelçiliklerden öň kärendesine alynmandygyny aýdyp, öwezini dolmak baradaky arzany ret etdi. Şeýle-de bolsa, Konstitusiýa kazyýeti administrasiýanyň howpsuzlyk çäreleriniň kanuny maksatlydygyny kabul etse-de, bu çäräniň emläk eýesine ýüklenen artykmaç ýüküň deňagramly bolmalydygyny aýtdy.

Mardiniň Midýat etrabynda bolup geçen bu hadysada, kazyýet otagynyň töwereginde goýlan anyk päsgelçilikleriň arza berijiniň dükanlarynyň täjirçilik işini mümkin däldigi hünärmenleriň habarlary bilen kesgitlenildi. Administratiw kazyýet, päsgelçilikler aýrylandan soň hem emläk kärendesine alynmandygy sebäpli zyýanyň gutarnykly däldigini aýtdy. Beýleki bir tarapdan, Courtokary Kazyýet zyýanyň mukdaryny hasaplap boljakdygynyň öwezini dolmak borjy üçin ýeterlikdigini mälim etdi we emläk hukugynyň kazyýet kepillikleriniň administratiw adalat işinde ýeterlik derejede ýerine ýetirilmändigini görkezdi.

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, jemgyýetçilik howpsuzlygy maksady bilen görülýän çäreleriň şahsyýetleriň emläk hukuklaryny deň derejede çäklendirmeli däldigini ýatladýar. Dolandyryş kanunlarynda "gurbanlary deňleşdirmek" ýörelgesine laýyklykda, şahsyýetiň jemgyýetçilik bähbidi üçin çeken zyýanynyň öwezini dolmak, demokratik döwletiň talaby hasaplanýar. Degişli kazyýet kararyň habarnamasy boýunça gaýtadan gözden geçirmek arkaly düzgüniň bozulmagynyň netijelerini ýok etmäge borçludyr.

Näme üýtgedi?

• Dolandyryş kazyýet edaralarynyň emläk çäklendirmelerinde "zyýan kesgitlenmedi" bahanasy bilen öwezini dolmak talaplaryny ret etmek praktikasy Konstitusiýa kazyýetiniň karary bilen gözden geçirildi.
• Howpsuzlyk çäreleri emläk eýelerine salýan artykmaç ýüküň jemgyýetçilik gyzyklanmasy bilen şahsy hukuklaryň arasynda adalatly deňagramlylygy döretmek arkaly öwezini dolmalydygy nygtaldy.
• Administratiw kazyýetiň päsgelçilikleriň (beton ýa-da demir) tebigaty we olaryň çäklendiriji täsiri baradaky doly däl derňewi emläk hukugynyň bozulmagy çäginde baha berildi.

Kime degişlidir?

Bu karar emläklerini ulanyp bilmeýän ýa-da jemgyýetçilik howpsuzlygy sebäpli görülýän administratiw çäreler sebäpli täjirçilik işi çäklendirilen gozgalmaýan emläk eýelerine we şeýle jedelleri diňleýän administratiw kazyýet edaralaryna gönüden-göni degişlidir.

täsirlilik

Karar 2026-njy ýylyň 18-nji maýynda Konstitusiýa kazyýetiniň ikinji bölümi tarapyndan berildi we degişli dolandyryş kazyýetinde gaýtadan kazyýet işi başlar.

Netije

Konstitusiýa kazyýeti jemgyýetiň howpsuzlygyny üpjün etmegiň düýpden ileri tutulýandygyny kabul etse-de, bu işde şahsyýetleriň emläk hukuklarynyň deň derejede çäklendirilip bilinmejekdigini mälim etdi. Administrasiýa tarapyndan görlen howpsuzlyk çäreleriniň bahasy hökmünde emläk eýesine ýükleýän ýüküni äsgermezlik edip bilmejekdigi we "zyýan kesgitlenmedi" ýaly resmi sebäplere görä öwezini dolmak jogapkärçiliginden gaçyp bilmejekdigi belli boldy.

Bu netije, administratiw hereketleriň kanunylygyna diňe bir howpsuzlyk ölçegi bilen däl, eýsem emläk hukuklaryna edýän täsiri bilen hem baha berilmelidigini görkezýär. Jemgyýetiň umumy howpsuzlygy üçin şahsyýetleriň eden gurbanlarynyň kanunyň hökmürowanlygynyň çäginde öwezini dolmalydygy ýene bir gezek hasaba alyndy.

Mümkin täsirler

Karar, howpsuzlyk sebäpli emläk çäklendirmelerine sezewar bolan raýatlar tarapyndan kazyýet işinde görelde bolar diýlip garaşylýar. Administratiw kazyýetleriň geljekde howpsuzlyk çäreleriniň emläge ýetirýän ykdysady täsirlerini has jikme-jik öwrenip, "zyýan" ähtimallygy sebäpli öwezini dolmak talaplaryny ret etmek meýlinden ýüz öwürmegi ähtimal.

Mundan başga-da, howpsuzlyk çäreleri meýilleşdirilende, döwlet edaralarynyň töweregindäki gozgalmaýan emläkden peýdalanmak hukugyny iň az çäklendirýän alternatiw usullara baha bermegine we emläk hukuklaryna hormat goýýan çemeleşmäni kabul etmegine garaşylýar.