Konstitusiýa kazyýetiniň kwalifikasiýa galplyk aýyplamalary baradaky tussaglyk kararyny bozmak

2026-njy ýylyň 4-nji martynda kabul edilen karar bilen, Konstitusiýa kazyýeti ökde kezzaplykda aýyplanyp tussag edilen Olkaý Özçelikiň şahsy azatlyk we howpsuzlyk hukugynyň bozulandygyny aýtdy. Kazyýet tussag etmek kararyna ýeterlik anyk deliliň berilmändigini we katalog jenaýatlarynyň arasynda jenaýata garamak bilen ýalňyş kanuny çaklamanyň ulanylandygyny anyklady.

Mersindäki galplyk derňewiniň çäginde arza beren Olkaý Özçelik, beýleki şübheli adamlaryň ulanylmagyna bank hasaplaryny paýlamakda aýyplanyp, Silifke 1-nji Jenaýat Kazyýeti tarapyndan tussag edilmegi buýruldy. Arza beriji öz islegine görä 2024-nji ýylyň 16-njy aprelinde geçirilen diňlenişige gatnaşsa-da, kazyýet tarapyndan jenaýat we katalog jenaýat sebäplerinde şübhelenilip tussag edildi we garşylygy ret edildi. Konstitusiýa kazyýeti, gaçmakda ýa-da subutnamalary bozmakda şübhelenýändigi barada anyk faktlar görkezmezden, arza berijini diňe jenaýatyň tebigatyna esaslanýan çaklamalara esaslanmakdan azatlykdan mahrum etmek Konstitusiýanyň 19-njy maddasyna ters gelýär.

Konstitusiýa kazyýetine şahsy ýüz tutmalar, esasy hukuklaryň we azatlyklaryň jemgyýetçilik güýji tarapyndan bozulandygy sebäpli döredilen gözegçilik mehanizmidir. Kazyýet bu işde tussag etmek ýaly şahsy azatlygy çäklendirýän çäreleriň "soňky ýol" bolmalydygyny we anyk esaslara esaslanmaýan we proporsional prinsipi äsgermezlik edýän kararlaryň bozuljakdygyny nygtaýar. Düzgün bozulan karardan soň ýüz tutuja 100,000 TL pul tölemeli däl.

Näme üýtgedi?

• Hünärmen galplyk jenaýatynyň 5271-nji Kanunyň 100-nji maddasyndaky katalog jenaýatlarynyň arasynda däldigi tassyklandy.
• Jenaýatyň katalog jenaýatydygyny göz öňünde tutup, gaçmak we subutnamalara päsgel bermek baradaky şübheli kazyýetiň awtomatiki kabul edilmegi bikanun hasaplandy.

  Kime degişlidir?

  Bu karar jenaýat işiniň barşynda tussag astyna alnan aýyplanýanlara, bu kararlary kabul eden ýerli kazyýetlere we jenaýat hukuklary ugrunda işleýän aklawçylara gönüden-göni degişlidir.

  täsirlilik

  Konstitusiýa kazyýetiniň karary 2026-njy ýylyň 4-nji martynda berildi we degişli edaralara habar berildi.

  Netije

  Konstitusiýa kazyýeti, ýerli kazyýetleriň tussag etmek karary berlende jenaýatyň katalog jenaýatlarynyň sanawynda bardygyny ýa-da ýokdugyny üns bilen öwrenmelidigini mälim etdi. Katalog jenaýatynyň çägine girmeýän hereketler üçin tussag edilmek üçin "awtomatiki" esaslara bil baglamak, Konstitusiýa bilen goralýan şahsy azatlyk we howpsuzlyk hukugyny pese gaçyrýar.

  Karar, kazyýet edaralarynyň tussag edilmeginiň sebäplerini anyk subutnamalar we her işiň aýratyn ýagdaýlaryna görä delillendirmek borjuny ýada salýar. Kazyýet gözegçiliginiň çäreleriniň ýeterlikdigini ýa-da ýokdugyny ara alyp maslahatlaşman tussag etmek, hukuk howpsuzlygy ýörelgesine laýyk gelmeýär.

  Mümkin täsirler

  Bu karar ýerli kazyýetlere meňzeş häsiýetli galplyk işlerinde tussaglyk kararlaryny has ünsli esaslandyryp biler. Kazyýetler günäkärlenýäniň gaçmak ýa-da subutnamalary bozmak töwekgelçiligini anyk faktlar bilen subut etmezden tussag etmek çärelerine ýüz tutsa, bu geljekde bozulan arzalarda öwezini dolmak üçin jogapkärçilik çekip biler.

  Mundan başga-da, bu kazyýet işi goranmak edaralaryna tussag edilmegine garşy çykmak prosesinde "katalog jenaýat ýalňyşlygy" argumentini has netijeli ulanmaga mümkinçilik döredip biler we tussag etmegiň ýerine kazyýet gözegçiliginiň ýygy-ýygydan ulanylmagyny höweslendirip biler.