OECD-nyň Baş sekretary Matias Cormann: Türkiýanyň bilimdäki uzak möhletli ýoly geljegi uly

OECD-iň Baş sekretary Matias Cormann Türkiyeň bilim pudagyndaky işine we köp garaşylýan PISA 2025 netijelerinden ozal dünýä derejesinde bolup geçen hil üýtgeşmelerine baha berdi. Anadolu gullugynyň habarçysyna ýörite beýanat beren Cormann, Türkiýäniň bilim ulgamynda uzak möhletleýin ösüş liniýasynyň geljegi uly ugur görkezýändigini aýtdy.

Bilimdäki pandemiýanyň ýok edilmegi we çydamly ulgamlaryň syry

Covid-19 global epidemiýasynyň bilim ulgamlaryna "bar bolan meseleleriň hasam çuňlaşmagy" hökmünde ýaramaz täsirini kesgitlän Matias Cormann, esasy maksadyň diňe pandemiýa derejesinden gaýdyp gelmek däldigini aýtdy. OECD-de okamak we ylym boýunça ortaça gazanylan derejäniň pandemiýadan takmynan 10 ýyl ozal peselip başlandygyny ýatladýan Cormann, 2018-nji we 2022-nji ýyllar aralygynda matematika pudagynda takmynan 15 bal peselendigini görkezdi. Bu ýitginiň okuw ýylynyň takmynan dörtden birine barabar okuw ýitgisini aňladýandygyny aýtdy.

Cormann epidemiýa prosesiniň okuwçylaryň mugallymlaryndan we mekdep gurşawyndan daşlaşdyrylmagy bilen okuw tertibini bozandygyny aýtdy we käbir bilim ulgamlarynyň bu kyn döwre garamazdan ýokary garşylyk görkezendigini aýtdy. Cormann: "PISA 2022 netijeleri, çydamly ulgamlaryň ene-atanyň goldawynyň, has ygtybarly we tertipli synp gurşawynyň bardygyny aç-açan görkezdi. Şu günki güne çenli dowam edýän bu sapaklaryň esasynda hakyky synag güýçli esasy başarnyklary, mekdebe degişlilik duýgusyny, ene-atalara ideg etmek we özbaşdak öwrenmek ukybyny güýçlendirmekdir"

Maýyp talyplar bilen Türkiýäniň global üstünligi

Baş sekretar Cormann, Türkiýeniň bilim ulgamynda täze üstünlikleri döredip biljek çuňňur taryhynyň bardygyny aýdyp, wagtal-wagtal üýtgäp durýandygyna garamazdan, 2003-nji ýylda ilkinji gezek gatnaşan PISA synaglaryndan bäri ýurduň ösýän tendensiýany görkezendigini aýtdy. Türkiýäniň PISA 2022-de matematika we ylym boýunça iň oňat netijelerini gazanyp, uzak möhletleýin ortaça okamak bilen bir hatarda iň gowy netijelere ýetendigini aýtdy.

Türkiye, dünýäde gaty az ýurtda gazanyp boljak aýratyn üstünlik gazandygyna ünsi çekip, Cormann kemçilikli okuwçylaryň gazanan güýçli netijelerine ünsi çekdi. Türkiýede ekzamen tabşyrýan okuwçylaryň üçden biriniň sosial-ykdysady taýdan iň gowşak toparda bolandygyna garamazdan, bu okuwçylaryň matematika ortaça görkezijileri dünýädäki meňzeş deň-duşlary arasynda iň ýokary derejededigini düşündirdi. OECD-de öz ýurtlarynda üstünlik gazanan ýurtlaryň iň gowy 25 göteriminde durýan kemçilikli talyplary “akademiki taýdan durnukly” diýip kesgitleýän Cormann: "PISA 2022-nji ýylda Türkiýede kemçilikli talyplaryň 12 göterimi matematika ugrundan berkdi. Bu görkeziji OECD-den ortaça 10 göterimden ýokarydyr”

Bilimde täze çäk: PISA 2025 we emeli intellekt döwri

Türkiýedäki 2022-nji ýyldaky maglumatlara görä, talyplaryň 61 göterimi matematika boýunça esasy hünär derejesine, 5 göterimi bolsa iň ýokary derejä ýetdi diýip, Cormann bu nyrhlaryň OECD-de degişlilikde 69 göterim we 9 göterimdigini aýtdy. Ösüşi dowam etdirmek üçin nyrhlaryň iki toparda-da ýokarlandyrylmalydygyny mälim eden Cormann, bilim özgertmeleriniň 15 ýaşly okuwçylara edýän täsirini görmek üçin wagt gerekdigini, şonuň üçin ösüşiň ýekeje PISA döwri däl-de, uzak möhletli sikllerde bahalandyrylmalydygyny aýtdy.

Baş sekretar Kormann, 8-nji sentýabrda yglan ediljek PISA 2025 netijeleriniň Türkiýanyň kesgitli ýokarlanmagyny dowam etdirmeginiň möhüm görkezijisi boljakdygyny aýtdy. Global bilim tendensiýalarynda üç esasy elementiň tapawutlanýandygyny mälim eden Cormann, ilki bilen esasy bilimleriň möhümdigini aýtdy. PISA 2022 maglumatlaryna görä, OECD ýurtlarynda okaýan talyplaryň 31 göteriminiň matematika, 26 göterim okamak we 24 göterim ylym bilim derejesinden pesdigini ýatladýan Cormann, bu esasy akademiki infrastrukturada täze hünärleriň döredilmelidigini aýtdy.

Ikinji möhüm element hökmünde emeli intellektiň bilimdäki orny barada durup geçen Cormann, öndürijilikli emeli intellektiň okuwçylara öý işlerini we wezipelerini ýerine ýetirmegine kömek edip biljekdigini, ýöne pikir we tagallalaryň ornuny tutsa, öwrenmäge zyýan ýetirip biljekdigini duýdurdy. Ahyrynda, PISA synaglarynyň bu global üýtgeşme bilen deňeşdirilendigini aýdyp, Cormann PISA 2025-iň çäginde talyplaryň emeli intellekt, bilesigelijilik, erjellik we öwreniş jogapkärçiligi ýaly ugurlardaky başarnyklarynyň ölçeljekdigini we PISA 2029-da "Mediýa we emeli intellekt sowatlylygy" hünärleriniň gönüden-göni bahalandyryljakdygyny aýtdy.