Polýar worteks we El Niño gyş çaklamalaryny çylşyrymlaşdyrýar

Polýar worteksiň we El Niñonyň şol döwürde gabat gelmegi meteorologlaryň gyş çaklamalaryny "tapmaca" öwürdi. Demirgazyk ýarym şara täsir etmegine garaşylýan bu iki garşydaş tebigy hadysa, ýakyn döwürde howa şertleriniň nähili boljakdygyna näbellilik döredýär.

Näme üçin stratosferada irki ýylylyk ýüze çykýar?

Januaryanwar-mart aýlary aralygynda adatça garaşylýan "duýdansyz stratosfera ýylylygy" wakasy şu ýylyň noýabr aýyna çenli öňe sürüldi. Polýar gämi duralgasyny gurşap alýan güýçli şemallaryň gowşaýan we üýtgeýän ugry, Arktika sebitindäki doňan temperaturanyň Demirgazyk Amerika, Europeewropa we Aziýa ýaly orta giňişliklere düşmegine ýol açýar. Wiskonsin-Madison uniwersitetinden meteorolog Andrea Lopez Lang häzirki ýagdaýyň taryhy maglumatlar bilen düşündirip bolmajak derejede üýtgeşikdigini aýtdy.

El Niño we polýar worteks nähili täsir edýär?

Pacificuwaş ummanyň ýylylyk sikli El Niño, adatça ýumşak gyşlara alyp barýan durnukly polýar gämi duralgasyny goldaýar. Şeýle-de bolsa, iki ulgamyň şu ýyl bir wagtyň özünde işjeň bolmagy, ýumşak gyşyň garaşylmagyna garşy sowuk tolkunlaryň döremek howpuny döretdi. Hünärmenler munuň hemme ýerde gar tupanynyň boljakdygyny kepillendirmeýän hem bolsa, duýdansyz sowuk tolkunlarynyň döremek ähtimallygyny ep-esli ýokarlandyrýandygyny duýdurýarlar.

Demirgazyk Amerikanyň we Europeewropanyň bölekleri şu hepde möwsümiň ilkinji giň ýaýran aýazlaryny başdan geçirýär, polýar worteksiň bozulmagynyň ilkinji beýany. Penşenbe we anna günleri iň ýokary derejesine ýetmegine garaşylýan sowuk tolkun, gündogar Amerikanyň Birleşen Ştatlarynda we Demirgazyk Europeewropada noýabr aýynyň ortaça derejesinden 4-8 dereje Selsiýa sebäp bolýar. Soralýan sowuk howanyň gysga ömri boljakdygyna we indiki hepde möwsümleýin kadalardan ýokary temperaturanyň ýerine çalşylmagyna garaşylýar.

Meteorologiýa merkezleri uçuş akymlarynyň ýagdaýyna we ýeliň üýtgemegine ýakyndan gözegçilik etmek bilen gyşyň galan böleginde modellerini täzeleýär. Massaçusets Tehnologiýa Institutyndan (MIT) klimat alymy Judahahuda Kohen bu hepdelik sowuk howanyň başlangyjy bolup biljekdigini we gyşda has täsirli howa hadysalarynyň görünip biljekdigini duýdurdy.

Näme üçin çaklama modelleri ýeterlik däl?

Atmosfera suratyny şu ýylky ýaly çylşyrymly modellemekde taryhy maglumatlaryň kynlygy gyş möwsüminiň garaşylmadyk bir ugry dowam etdirjekdigini görkezýär. Hünärmenler, tebigatyň iki ägirt güýjüniň göreşiniň adaty çaklama usullaryny öçürip, amatsyz howa şertleriniň töwekgelçiligini ýokarlandyrýandygyna baha berýärler.

Güýçli sowukdan haýsy sebitlere täsir edip biler?

Demirgazyk Amerikanyň we Demirgazyk Europeanewropa ýurtlarynyň gündogar kenarlarynda bu gyşda duýdansyz temperaturanyň peselmegi we garaşylmadyk aýaz hadysalary bolup biler. Kesgitli sowuk howa, esasanam uzak yssy güýz aýlaryndan soň, oba hojalygy we energiýa sarp edilişine wagtlaýyn, ýöne täsirli basyş döredip biler.