Wizany liberallaşdyrmakda täze döwür: Türkiye bilen EUB arasynda 6 möhüm kriteriýa üçin düwme basyldy

Türkiye bilen Europeanewropa Bileleşiginiň (EUB) arasyndaky wizany liberallaşdyrmak gepleşikinde uzak wagt bäri durgunlyk dowam eden bu proses ýene işjeňleşdi. Ankara, wizadan boşatmak üçin berjaý edilmeli 72 kriteriýanyň soňky 6 sözbaşysyny doldurmak üçin ministrlikleriň arasynda utgaşdyrylan işe başlady. Wise-prezident Cevdet ılmylmaz tarapyndan yglan edilen bu täze strategiki çemeleşmäniň çäginde; Daşary işler, Içeri işler we Adalat ministrlikleri bilelikde işlär. Daşary işler ministrligi theB bilen maslahatlaşmak we utgaşdyrmak meselesini öz üstüne alar. Şeýle-de bolsa, diplomatik çeşmeler tehniki ölçegleriň tamamlanmagynyň wizanyň boşadylmagyna gönüden-göni sebäp bolmajakdygyny we gutarnykly kararda syýasy mehanizmleriň aýgytly boljakdygyny nygtaýarlar.

13 ýyllyk işde galan soňky 6 möhüm päsgelçilik

Türkiye bilen theB-niň arasyndaky wizalary liberallaşdyrmak gepleşikleri 2013-nji ýylyň 16-njy dekabrynda gol çekilen şertnama bilen resmi boldy. Jemi 72 kriteriýany öz içine alýan ýol kartasynda Türkiye ilkinji üç ýylda uly üstünlik gazandy we 65 ölçege üstünlikli ýetdi. Bu ösüş EUB Komissiýasynyň 2016-njy ýylyň 4-nji maýyndaky hasabatynda-da hasaba alyndy. Soňra, 2018-nji ýylyň 8-nji dekabrynda Türkiye halkara ülňülerine (ICAO) laýyklykda biometrik pasportlar berlende, tamamlanjak kriteriýalaryň sany 6-a çenli azaldy. Şeýle-de bolsa, geçen ýyllara garamazdan bu 6 sözbaşy astynda we EUB-niň garaşyşlaryna laýyk gelýän derejede takyk ädimler ädilmedi.

Iň kyn burç: Terrorçylyga garşy kanun we beýleki ölçegler

Ankara bilen Brýusseliň arasyndaky gepleşiklerde iň möhüm meseleleriň biri Terrorçylyga garşy kanun. Milli howpsuzlyk duýgurlygyny hasam artdyran Türkiye, esasanam 15-nji iýuldaky döwlet agdarylyşygyndan soň, terrorçylyga garşy göreş ukybyna zyýan bermeýän çeýe çözgütlere ünsi jemleýär. Beýleki tarapdan, EUB hereket edýän kanunyň çäginiň gaty giňdigini öňe sürýär we halkara standartlaryna çenli çäklendirilmegini talap edýär.

Galan 5 kriteriýa aşakdaky ýaly sanalandyr:

1. EUROPOL Hyzmatdaşlygy: Europeanewropa Polisiýa Guramasy bilen iş derejesinde hyzmatdaşlyk şertnamasyna gol çekmek we hakyky durmuşa geçirmek.

2. Korrupsiýa garşy: Korrupsiýa garşy döwletler toparynyň (GRECO) Europeewropa Geňeşiniň teklipleriniň kabul edilmegi.

3. Şahsy maglumatlary goramak: Türkiýedäki şahsy maglumatlary goramak kanunçylygyny EUB standartlary bilen doly laýyklaşdyrmak.

4. Kazyýet hyzmatdaşlygy: Jenaýatçylyga garşy göreşiň çäginde Türkiýe EUB-ne agza ähli ýurtlar, şol sanda Kipr respublikasy bilen kazyýet we jenaýat işlerinde hyzmatdaşlyk edýär.

5. Okamak şertnamasy (Okamak şertnamasy): Ylalaşygyň Türkiýäniň üsti bilen EUB-ne tertipsiz geçýän immigrantlary gözlemegi öz içine alýan ähli düzgünleri bilen ýerine ýetirilmegi. Türkiýe bu şertnamanyň doly ýerine ýetirilmegini wizanyň boşadylmagy şertli edýär.

Kriteriýalar doldurylsa-da wiza boşadylmagy awtomatiki bolmaz

Diplomatik hünärmenler ähli kriteriýalara tehniki taýdan laýyk gelmegi wiza liberallaşdyrylmagyny awtomatiki usulda başlamaz diýip bellediler. Bu etabyň tamamlanmagy üçin CommissionB Komissiýasy ilki bilen Türkiýanyň ädimlerini tassyklaýan resmi oňyn pikir hasabatyny taýýarlamaly. Bu etapdan soň iki basgançakly tassyklama mehanizmi güýje girer.

Wizadan boşadylmagyň güýje girmegi üçin agza ýurtlaryň wekilçilik edýän Europeanewropa Parlamenti (EP) we CouncilB Geňeşi tarapyndan tassyklanylmaly. Syýasy dinamikanyň güýçli täsir etjek bu işinde, iki edara-da ýaşyl yşyk berse, EUB-niň degişli düzgünleri üýtgediler. Şeýlelik bilen, Türkiye wiza talap edilýän ýurtlaryň negatiw sanawyndan aýrylar we wizasyz ýurtlaryň oňyn sanawyna goşular. Häzirki wagtda theB dünýäniň 61 ýurduna wiza liberallaşdyrylmagyny berýän wagtynda, Türkiye bu hukukdan peýdalanyp bilmeýän ýeke-täk dalaşgär ýurt.