Döwlet işgärleriniň aýlyklary üçin kazyýete girmek hukugyny bozmak barada konstitusiýa kazyýetiniň karary

2026/1112 belgili karar bilen, 2026-njy ýylyň 16-njy sentýabrynda kabul edilen karar bilen, Konstitusiýa kazyýeti, Ankaranyň Haýmana etrabynda ýatyrylan Çalyş häkimliginde işleýän döwlet işgärleriniň kazyýete girmek hukugynyň bozulmagy sebäpli kazyýet işleriniň ret edilmegine baha berdi. Ali Ergün, Abbas Koç, Abdullah Bölük we Zübeyir Gözübüýük tarapyndan berlen arzada, ýerine ýetiriş amallary ýatyrylandan soň administratiw kazyýete berlen kazyýet işleriniň "aşa formal" düşündiriş bilen ret edilendigi aýdylýar.

2002-2004-nji ýyllar aralygynda tölenmedik aýlyklary üçin başlanan ýerine ýetiriş işlerinden soň administratiw kazyýete ýüz tutanlar, administratiw kazyýetiň ygtyýaryna girýändigi sebäpli 694 belgili karar bilen ýatyryldy. Administratiw kazyýetler, arza berijileriň tölegiň üznüksiz däldigi sebäpli töleg tölenýän senesinde algylary barada öwrenendiklerini kabul etdiler we kazyýet işiniň möhletiniň geçendigini karar berdiler. Beýleki bir tarapdan, Konstitusiýa kazyýeti, bu düşündirişiň ýüz tutýanlara deňsiz-taýsyz agyrlyk döredendigini we ýerine ýetiriş işleriniň gutarýan we ele salmak tapgyryna ýetilen kazyýete girmek hukugyny çäklendirdi.

Konstitusiýa kazyýetiniň bu karary, administratiw kazyýet işlerinde kazyýet işi üçin möhletiň başlamagyny kesgitlemekde "berk formalizmden" gaça durmalydygyny görkezýär. Düzgüniň netijelerini ýok etmek üçin degişli administratiw kazyýetlere iberilen faýllarda gaýtadan kazyýet işi başlar. Hukuklaryny ýitirendiklerine ynanýan ýagdaýlarynda raýatlar içerki kanuny bejeriş usullaryny tükenenden soň konstitusiýa kazyýetine ýüz tutmak hukugyny ulanyp bilerler.

Näme üýtgedi?

• Dolandyryş kazyýetleriniň ýitirilen aýlyk tölegleriniň öwrenilen senesi baradaky "berk" düşündirişi, laýyk gelmeýänligi sebäpli, Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan ýatyryldy.

  Kime degişlidir?

  Bu karar ýerine ýetiriş amallary ýatyrylan we edara görnüşli tarapyň ýatyrylan häkimliklerinden we şuňa meňzeş kazyýet işlerini amala aşyrýan taraplardan alnan bergiler sebäpli administratiw kazyýetde gadagan edilen döwlet işgärlerine gönüden-göni degişlidir.

  täsirlilik

  Karar Konstitusiýa kazyýeti tarapyndan 2026-njy ýylyň 16-njy sentýabrynda berildi.

  Netije

  Konstitusiýa kazyýeti kazyýet edaralarynyň prosessual düzgünleri ulananda deňlik hasaplaýan deňagramlylygy döretmelidigini ýene bir gezek ýatlatdy. Esasanam kanunçylyk üýtgetmeleri (kararlar ýaly amallar) sebäpli proseduralar üýtgän ýagdaýlarda kazyýetler berk wagt düşündirişleriniň ýerine raýatyň hukuk gözlemek azatlygyny goraýan çemeleşmeli diýen netijä geldiler.

  Bu karar, kanuny näbellilikler ýüze çykan geçiş döwründe şahsyýetleriň kazyýete girişiniň "öňünden" kesgitlenmelidigini öňe sürýär. Kazyýetleriň diňe tehniki wagt hasaplamalaryna ünsi jemläp, işiň mazmunyny barlamakdan gaça durmagy, adalatly kazyýet hukugynyň düýp manysyny pese gaçyrýar.

  Mümkin täsirler

  Bu karar, kanuny çäklendirmeler sebäpli kazyýet işi ret edilen şuňa meňzeş ýagdaýlarda beýleki döwlet işgärleri üçin görelde bolup biler. Dolandyryş kazyýetleriniň şuňa meňzeş faýllarda has çeýe we adalatly wagt düşündirişlerine garaşmagyna garaşylýar.

  Mundan başga-da, administratiw kazyýet edaralary karardan soňky işlerde kazyýet işiniň möhletini kesgitlänlerinde, konstitusiýa kazyýetiniň "proporsional" ýörelgesini has köp göz öňünde tutmagy ähtimal. Bu administratiw jedellerde kanuny bejeriş usullarynyň has netijeli ulanylmagyna goşant goşup biler.