Döwletara gapma-garşylyklar 2025-nji ýylda taryhy iň ýokary derejä çykar

Şwesiýanyň Uppsala uniwersitetiniň gözlegçileri global zorluk tendensiýalary barada ajaýyp gözleg geçirdiler. Uppsala gapma-garşylyk maglumatlary maksatnamasy (UCDP) maglumatlary gözden geçirýän hünärmenler 1898-2025-nji ýyllara ünsi jemlediler we 2025-nji ýylda döwletara konfliktleriniň Ikinji jahan urşundan bäri iň ýokary derejä ýetendigini anykladylar.

Çaknyşyklaryň sanynyň taryhy köpelmegi

Gözleg netijelerine görä, bu ýurtlaryň arasynda jemi 65 işjeň konflikt hasaba alyndy, E25-de hasaba alyndy. UCDP 1946-njy ýylda maglumat ýygnamaga başlady. Esasanam Ukraina bilen Russiýanyň, Ysraýylyň we Eýranyň, Hindistan bilen Pakistanyň arasyndaky dartgynlylyk bellärliklidir. 2024-nji ýyl bilen deňeşdirilende bu ösüş global howpsuzlyk we durnuklylyk meselesinde çynlakaý aladalary döredýär. Geçen ýyl konfliktler sebäpli 244 müň 600 adam öldi we bu 1994-nji ýyldaky Ruanda genosidinden bäri iň köp ölen adam hökmünde hasaba alyndy. Bu kategoriýalar konfliktleriň dinamikasyna we sebäplerine has gowy düşünmek üçin möhüm maglumatlary hödürleýär. Şon Deýwis döwletara gapma-garşylyklaryň ep-esli ýokarlanandygyny aýtdy.

Gözlegiň neşir edilmegi we ähmiýeti

Bu giňişleýin gözleg abraýly 'Parahatçylyk gözlegleri' journalurnalynda çap edildi we akademiki toparlarda giň täsir galdyrdy. Gözlegçiler, netijeleriň syýasatçylar üçin duýduryş berýändigini we parahatçylyk tagallalarynyň güýçlendirilmelidigini bellediler.

Geljekde bolup biljek ösüşler

Hünärmenler 2025-nji ýyldan soňky döwürde global howpsuzlyk dinamikasynyň has çylşyrymlaşyp biljekdigini çaklaýarlar. Döwletleriň arasyndaky dartgynlygy azaltmaly, halkara hyzmatdaşlygy ýokarlandyrmaly we konflikti çözmek üçin täze strategiýalary işläp düzmeli.