Salesaşaýyş jaý satuwynda altyn ýetmezçiligi: Tygşytlaýjylar arzan töleg päsgelçiliginde galdylar

Türkiýedäki ýaşaýyş jaý bazary, satyn alma isleginiň ýokarydygyna garamazdan, maliýeleşdirmek we töleg päsgelçilikleri sebäpli durgun döwri başdan geçirýär. Iýul aýynda satylan jaýlaryň sany, geçen ýylyň degişli döwri bilen deňeşdirilende 17 göterim azaldy we 123 müň 603 birlik hökmünde hasaba alyndy. Maý aýynda peselenden soň, iýun aýynda wagtlaýyn dikeldiş ýene-de düýpgöter pese gaçdy. Raýatlaryň ýaşaýyş jaýyna bolan islegi ýokary bolsa-da, tygşytlamalaryny altyna goýanlaryň bahasynyň durgunlygy bazarda täze petik döretdi. Altyn bahalarynyň takmynan 5 aý bäri pes bolmagy, tygşytlamalaryny tölegine öwürmek isleýän alyjylaryň kararlaryny yza süýşürmegine sebäp bolýar.

Altyn bahalaryň üýtgemegi Öý eýeçiliginiň meýilnamalary yza süýşürildi

Altyn bazary 2026-njy ýyla çenli gaty çalt başlandy. Januaryanwar aýynyň ahyrynda bir unsiýa altyn üçin 5 müň 600 dollar we gram altyn üçin 8 müň lira ýetip, taryhy rekordlar bozuldy. Şeýle-de bolsa, bu ýokarlanmak tendensiýasy Ysraýyl bilen ABŞ-nyň Eýrana garşy alyp barýan harby hereketleri we sebitdäki barha möwjeýän uruş atmosferasy bilen düýpgöter pese gaçdy. Iň ýokary döwürde bahalaryň hasam ýokarlanmagyna garaşmak bilen altyna maýa goýan raýatlar häzirki pes derejeler sebäpli meýilnamalaryny üýtgetmeli boldular. Jaý bahalary inflýasiýa garşy hakyky manyda ýokarlanmasa-da, altyn çalşyp arzan töleg alyp bilmeýän alyjylar her aý jaý satyn almak kararlaryny indiki döwre çenli yza süýşürýärler. Bu ýagdaý, şeýle hem göterimsiz maliýeleşdirmäge esaslanýan "evim" ulgamynda dyknyşyk döredýär. Downokary töleg tölemek bilen ulgama artykmaç girmek isleýän tygşytlaýjylar, altyn bahalarynyň arzanlamagy sebäpli sistema girizilmegine garaşýarlar.

Jaý bahalarynyň hakyky peselmegi dowam edýär

Türkiýe Respublikasynyň Merkezi Banky (CBRT) tarapyndan yglan edilen Iýul aýynda ýaşaýyş jaý bahasy indeksi (HPI) maglumatlary ýaşaýyş jaý bahalarynyň hakyky pese gaçandygyny ýene bir gezek görkezdi. Türkiýedäki jaýlaryň hil täsirini hasaba almazdan bahalaryň üýtgemegini ölçän KPI, iýul aýynda geçen aý bilen deňeşdirilende 1,5 göterim ýokarlap, 234,8 derejesine ýetdi. Her ýyl nominal taýdan 25 göterim ýokarlanan indeks hakyky manyda 5,1 göterim azaldy. Bu maglumatlar bilen, jaý bahalarynyň soňky 29 aýyň 28-sinde inflýasiýa garşy gymmatyny ýitirendigi kesgitlenildi. Gozgalmaýan emläk bahalarynyň bu tendensiýasy alyjylar üçin möhüm bir mümkinçilik hödürlän hem bolsa, tölegiň pes bolmagy bu artykmaçlygyň ulanylmagynyň öňüni alýar. Altyn bazarynda unsiýanyň bahasynyň 4 müň 390 bilen 4 müň 410 dollar aralygynda, gram altyn bahasynyň bolsa 6 müň 760 bilen 6 müň 780 lira aralygynda saklanýandygy görünýär. Takmynan 5 aý dowam eden bu durgunlykdan soň dikeldiş signallarynyň ýylyň soňky çärýeginde garaşylýan ýokarlanmak tendensiýasyny döredip biljekdigi çak edilýär.

Karz göterimleriniň ýokarlanmagy maliýeleşdirmegi kynlaşdyrýar

Pes töleg meselesinden başga-da, banklaryň ipoteka karzy göterim derejeleriniň ýokarlanmagy tendensiýa hem ýaramaz täsir edýär. Secondylyň ikinji çärýeginden bäri çalt ýokarlanýan ipoteka karzynyň iň pes göterimi 2,49 göterimden 2,87 göterime çenli ýokarlandy. Banklaryň göterim mukdaryny peseldýän ýörite kampaniýalary hem tamamlandy. Bu göterim derejesiniň ýokarlanmagynyň çykdajy tablisasyna täsiri gaty agyrdy. Öň 2,49 göterim göterim bilen alnan 2 million lira ýaşaýyş jaý karzynyň aýlyk bölegi 52 müň lira , umumy tölegi bolsa 6 million 300 müň lira ; Häzirki göterim mukdary 2.87 göterim bilen, aýlyk tölegiň mukdary 59 müň lira , tölegiň umumy mukdary bolsa 7 million 160 müň lira ýetdi. Bu ýokary bergi ýüki orta we pes girdejili raýatlaryň karzly jaýa eýe bolmagy mümkin däl diýen ýaly edýär.