Türkiye-iň PISA 2025 hasabaty: Bilimdäki taryhy üstünlik we 3 ýylda uly girdeji

Ykdysady hyzmatdaşlyk we ösüş guramasy (OECD) tarapyndan halk bilen paýlaşylan PISA 2025 halkara hasabaty, soňky ýyllarda Türkiýäniň bilim pudagyndaky düýpli özgertmeleriniň öz miwesini berendigini mälim etdi. Milli bilim ministrliginiň resmi beýanyna görä, Türkiýäniň bilimdäki tizlenmegi halkara arenasynda "çalt ösüşiň bolup biljekdiginiň iň anyk mysaly" hökmünde häsiýetlendirildi. 8-nji sentýabrda Slowakiýanyň paýtagty Bratislawada geçirilen we Milli bilim ministri Yusufusuf Tekiniň gatnaşmagynda geçirilen ýokary derejeli ýygnakda yglan edilen netijeler, Türkiýäniň üç esasy ugur: ylym, matematika we okamak endikleri boýunça ballaryny we dünýä derejesini ep-esli ýokarlandyrandygyny görkezdi.

Türkiýäniň bilimde 10 ýyllyk uly böküşi

OECD tarapyndan neşir edilen abraýly hasabatyň giriş we sözbaşy bölümlerine Türkiye üçin ýörite gabygyň girizilendigi bellärliklidir. Hasabatda Türkiye biliminiň hiliniň minnetdarlyk bilen ýokarlanmagynyň tizligi nygtalsa-da, ýurdumyzyň soňky 10 ýylda ylym pudagynda görkezijilerini takmynan 70 PISA bal ýokarlandyrandygy bellenildi. Bu ajaýyp ösüşiň üç ýyldan gowrak goşmaça okuw wagtyna barabar pedagogiki girdejä laýyk gelýändigi aýdyldy. PISA direktorlary bir ýurtda gazanylan bu üstünligiň dünýäniň beýleki ýurtlary üçin möhüm salgylanma we syýasatçylar üçin ylham çeşmesine öwrülendigini mälim etdiler.

Global çökgünlige garşy ýokarlanýan çyzgylar

PISA 2025 bahalandyrmasy, dünýäniň 91 ýurdundan we ykdysadyýetinden takmynan 33 million 15 ýaşly okuwçylara wekilçilik edýän 760 müňden gowrak ýaşyň gatnaşmagynda geçirildi. Bütin dünýäde, esasanam PISA 2022-de bolup geçen taryhy pese gaçmalardan soň, ösen ýurtlaryň köpüsinde okuw netijeleriniň durgunlygy ýa-da peselmegi dowam etdirildi. Bu krizis döwründe, OECD-de okaýan talyplaryň 20 göterimi üç ugurda-da erbet çykyş edeninde, Türkiýe oňyn tapawut bilen seýrek ýurtlaryň birine öwrüldi. OECD-iň çäginde ylym pudagynda ballaryny artdyrmagy başaran ýurtlar Kosta Rika, Slowakiýa, Türkiýe we Angliýa; OECD-e girmeýän ýurtlaryň arasynda Kamboja, Salwador, Jorjiýa, Iordaniýa, Mongoliýa, Çernogoriýa, Filippinler, Saud Arabystany, Taýland, Birleşen Arap Emirlikleri, Urugwaý we Özbegistan bu üstünligi paýlaşdy.

Bilime goşulmak we emeli intellektiň geljegi

PISA 2025 hasabaty diňe bir akademiki üstünliklere däl, eýsem mümkinçilikleriň deňligine we bilime goşulmagyna gönükdirildi. Türkiye; Birleşen Arap Emirlikleri, Çernogoriýa, Katar we Slowakiýa bilen bir hatarda pes görkezijili talyplaryň sanyny peseltmegi we iň ýokary derejede çykyş edýän talyplaryň sanyny ýokarlandyrmagy başaran seýrek ýurtlaryň arasynda. Beýleki tarapdan, hasabatda häzirki zaman bilim ulgamlarynyň aýrylmaz bölegine öwrülen emeli intellekt tehnologiýalaryna-da degildi. Emeli intellektiň şahsylaşdyrylan okuwda we synp otaglarynda derrew seslenme prosesinde täsirli gural hökmünde ulanylmalydygy aýdylsa-da, bu tehnologiýalaryň okuwçylaryň akyl güýjüni talap edýän okuw prosesleriniň ornuny tutmaly däldigi, tersine, bu amallary goldamalydygy nygtaldy.