Grenlandiýanyň Daniýadan ABŞ-a beren jogaby: "Bu satylmaýar, özygtyýarlylygymyza hormat goýuň"

Daniýanyň premýer-ministri Mette Frederiksen möhüm kararlaryň bosagasynda durýan 36-njy NATO döwlet we hökümet baştutanlary sammitinden öň global howpsuzlyk arhitekturasy we transatlantik gatnaşyklar barada täsirli sözler aýtdy. Dünýäniň günsaýyn has durnuksyz we howpsuz döwre gadam basýandygyny bellän Frederiksen, Europeewropanyň harby kuwwatyny artdyrmalydygyny aýtdy. Taryhda iň üstünlikli goranyş bileleşigi bolan NATO-nyň güýjüniň saklanmalydygyny aýdyp, premýer-ministr "Europeewropany ýaraglandyrmak möhüm ähmiýete eýe" diýdi we agza ýurtlary jogapkärçiligi öz üstüne almaga çagyrdy.

Frederiksen ABŞ bilen Europeewropanyň arasynda goranyş pudagynda berk hyzmatdaşlygyň ýola goýulmalydygyny aýtdy we Ukraina harby we maliýe kömeginiň üznüksiz dowam etmelidigini aýtdy. Russiýa garşy sanksiýalary we diplomatik basyşlary ýokarlandyrmagyň möhümdigini mälim eden Daniýanyň premýer-ministri "Ukraina berýän goldawymyzy artdyrmaly we bu söweşde ýeke-täk ýeňijiniň Kiýew administrasiýasy bolmagyny üpjün etmeli. Bileleşigimiziň görkezjek agzybirligi we agzybirligi şu günki güne garanyňda has möhümdir"

"Grenlandiýa satylmaýar": Daniýanyň özygtyýarlylyga berýän ünsi

Premýer-ministr Frederiksen ABŞ-nyň administrasiýasynyň strategiki taýdan möhüm Grenlandiýa adasyny satyn almak islegini düýpgöter tankytlady, Kopengageniň bu meselede tutýan ornunyň kesgitli we sarsmazdygyny aýtdy. Grenlandiýany täjirçilik harytlary hökmünde görüp bolmajakdygyny mälim eden Frederiksen: "ABŞ-nyň prezidentiniň bu meselä çemeleşişi ýaly aç-açan. Grenlandiýa hökman satylmaýar. Global aktýorlaryň, şol sanda ýaranlarymyzyň öz ykballaryny kesgitlemek hukugyna we Grenlandiýanyň halkynyň islegine hormat goýmagyna garaşýarys."

Daniýa Patyşalygynyň özygtyýarly döwletdigini we territorial bitewiligini ara alyp maslahatlaşyp bolmajakdygyny belläp, premýer-ministr halkara hukugyna we serhetlerine hormat goýmagyň möhümdigini ýatlatdy. Frederiksen, Daniýanyň NATO-nyň çägindäki her inedördül santimetri, şol sanda öz territoriýasyny goramagy maksat edinýändigini berk aýtdy.

NATO-nyň 5-nji maddasy we köpçülikleýin goranyş kesgitlemesi

Frederiksen öz çykyşynda NATO-nyň özeni bolup durýan "hemmeler üçin hemmeler üçin hemmeler üçin" ýörelgesine degip geçdi we köpçülikleýin goragy kepillendirýän 5-nji madda ygrarlydyklaryny gaýtalady. Premýer-ministr bu makalanyň soýuzdaşlygyň iň uly kepili bolandygyny aýdyp, "soýuzdaşlarymyzyň haýsydyr birine abanýan howp biziň hemmämiz üçin howp hasaplanýar. 5-nji madda biziň umumy ätiýaçlandyryşymyzdyr. Bu ýörelge 11-nji sentýabrda bolup geçen terrorçylykly hüjümlerde ABŞ üçin häzirki wagtda rus howpuna gönüden-göni garşy çykýan gündogar ganatymyz üçin hem güýje girdi. Şol karar tutuş Grenlandiýa we Daniýa Patyşalygy üçin hem güýje girýär" -diýdi.

Waşingtonyň NATO borçnamalaryna ynam bildirip, Frederiksen NATO bolmasa Europeewropanyň howpsuzlygyny üpjün edip bolmajakdygyny aýtdy. Transatlantik gatnaşyklaryň global parahatçylygyň kepili bolup durýandygyny mälim eden Daniýanyň premýer-ministri, bu hyzmatdaşlygyň geljekde-de güýçli dowam etjekdigine ynanýandygyny aýtdy.

Islandiýadan Daniýa goldaw we rus howpy barada duýduryş

Grenlandiýa baradaky çekişmelere ýene bir goldaw Islandiýanyň premýer-ministri Kristrun Frostadottir tarapyndan berildi. Grenlandiýanyň geljeginiň diňe şol ýerde ýaşaýan adamlaryň kararyna baglydygyny bellän Frostadottir, "Grenlandiýa Grenlandiýanyň halkyna degişlidir. ABŞ-nyň bir bölegi bolmak niýeti ýok we bu meselä tutanýerliligi gaty açyk" Daniýanyň özygtyýarly hukuklaryny goldady.

Soňky ýylda NATO-nyň kuwwatyny we howpuny ep-esli ýokarlandyrandygyny mälim eden Islandiýanyň premýer-ministri, ýaranlyga täze agzalaryň goşulmagy we goranyş býudjetleriniň köpelmegi bilen harby gurluşyň 12 aý ozalkydan has güýçli ýerdedigini aýtdy. Frostadottir, ýaranlaryň Grenlandiýa ýaly emeli çekişmelere wagt ýitirmegiň ýerine, sebitdäki hakyky howp bolup durýan Russiýanyň harby işlerine we howpsuzlyk töwekgelçiligine ünsi jemlemelidigini duýdurdy.